حقوق انرژی University of Tehran مطالعات حقوق انرژی 2538-3140 University of Tehran 160 10.22059/jrels.2018.251052.179 حوزه حقوق عمومی و محیط زیست در صنعت نفت و گاز نقش باشگاه‌های حمایت و غرامت در جبران خسارات ناشی از آلودگی‌های نفتی نقش باشگاه‌های حمایت و غرامت در جبران خسارات ناشی از آلودگی‌های نفتی ابراهیمی سید نصرالله استادیار دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران کشاورزی غزال کارشناس ارشد حقوق تجاری اقتصادی بین‌المللی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران کشاورز بهادری نرگس کارشناس ارشد حقوق تجاری اقتصادی بین‌المللی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران شریفی شهریار کارشناس ارشد حقوق تجارت بین‌الملل دانشکدۀ حقوق دانشگاه شهید بهشتی 23 09 2017 3 2 169 192 04 10 2017 29 01 2018 Copyright © 2017, University of Tehran. 2017 https://jrels.ut.ac.ir/article_65813.html

دریاها نقش مهمی در اقتصاد جهانی و زندگی بشر ایفا می‌کنند. امروزه آلودگی دریاها به‌خصوص آلودگی‌های نفتی، سبب ایجاد نگرانی‌های گسترده‌ای در سطح ملی و بین‌المللی شده است، زیرا مهم‌ترین حقوق بشر، یعنی حق داشتن محیط‌زیست سالم در معرض خطر گرفته است. از این رو، تلاش‌های بسیاری به‌منظور قانونمندکردن این عرصه و تعیین مسئولیت صورت گرفته است. شرط تحقق مسئولیت در حقوق بین‌الملل عرفی، وجود تقصیر است، اما کنوانسیون‌های بین‌المللی مسئولیت مدنی خسارت آلودگی 1969 و پروتکل اصلاحی 1992 و مخازن 2001، به‌منظور پیشگیری از آلودگی و جبران خسارت سریع و مؤثر، مالک کشتی را مسئول مطلق می‌دانند و نظام بیمۀ اجباری را در نظر گرفته‌اند. نوشتار حاضر، به نقش باشگاه‌های حمایت و غرامت در خسارت‌های آلودگی نفتی و پوشش‌های ارائه‌شده از سوی آنان می‌پردازد.

 آلودگی نفتی باشگاه‌های حمایت و غرامت بیمۀ اجباری جبران خسارت مسئولیت 1. فارسی الف) کتاب‌ها پیوست، مرتضی (1390). حقوق بیمۀ دریایی، چاپ اول، تهران: کیهان مهر. شیروی، عبدالحسین (1393). حقوق نفت و گاز، چاپ اول، تهران: میزان. لو، آلن و چرچیل، رابین (1383). حقوق بین‌الملل دریاها، ترجمۀ بهمن آقایی، چاپ دوم، تهران: گنج دانش. ب) مقالات سیدی، مهرداد (1368). «مسئولیت مدنی خسارت آلودگی نفتی در دریای آزاد»، مجلۀ حقوق بین‌الملل، شمارۀ 10، 5-19. سیفی قره‌یتاق، داود؛ حسنی، وحید و مهدی‌پور، محمد (1394). «بیمۀ اجباری مسئولیت مدنی صاحبان کشتی در آلودگی‌های نفتی با تأکید بر کنوانسیون مسئولیت مدنی 1969 با اصلاحات بعدی»، پژوهش‌نامۀ بیمه، سال سی‌ام، شمارۀ 1، 269-303. نوری‌یوشانلوئی، جعفر و آقا سیدجعفر کشفی، مونا (1393). «حقوق و تکالیف دولت‌ها به پیشگیری و جبران آلودگی دریایی ناشی از حمل و نقل نفت در پرتو اسناد و آرای بین‌المللی»، فصل‌نامۀ پژوهش حقوق عمومی، سال شانزدهم، شمارۀ 44، 175-198. 2. انگلیسی Boyle, Alan & Brinie, Patricia W. (2005). Basic Document on International law and Environmental, 3rd edition, Oxford University Press. De la Rue, Colin & Anderson, Charles (2009). Shipping and Environment, 2nd edition, Informa. Gold, Edgar, Gard. (2006). Handbook On Protection Of The Marine Environment, 3rd edition, Gard. Hazelwood, Steven & Semark, David. (2010). P&I Clubs in Law and Practice, 4th edition, London, LIoyd’s list. Henkin & Loius. (2002). International Law: Cases and Materials, 2nd edition, American Case, Book Series, West Publishing. Hyden, Reymand & Balick, Sarfand (1991). Marin insurance: varieties combination, Oxford. B) Articles Anderson, Charlos B & Rue, Colin de la. (2010-2011)." The Role of P&I Clubs in Marine Pollution Incidents", Tulane Law Review, Vol. 85. Ronneberg, Norman J. (1990-1991). "An Introduction to the Protection & Indemnity Clubs and the Marine Insurance They Provide", University Of Sanfrancisco Maritime Law Journal, winter, p. 1-19. Seward, Robert. C. (2002). "The Role of Protection and Indemnity (P&I) Clubs", available at www.intertanko.com (last visited on 01/19/2016). Brachel, Andreas. (23.04.2009). "Introduction to P&I_ the Background, the Rules and the Wet Stuff", Presented at Nordisk institute for Sjorett, Gard, France, available at: http://www.uio.no/studier/emner/jus/jus/JUR5450/v08/undervisningsmateriale/Andreas%20brachel%20240408Introduction%20to%20P%26I%20casualty%20case.pdf.  Mengsteab, Hail (2013). The role of P & I clubs in indemnifying oil pollution damages, Lund university, Master thesis, Maritime Law. D) Documents Convention on Limitation of Liability for Maritime Claims(LLMC) 1970. International Convention on Civil Liability for Bunker Oil Pollution Damages (Bunkers), 2001. International Convention on Civil Liability for oil Pollution Damages (CLC), 1992. International Convention on Civil Liability for Oil Pollution Damage (CLC), 1969. International Fund for Compensation Oil Pollution Convention 1992. The Ship-owners’ Club Rules 2014, www.shipownersclub.com (last visited on 11/25/2015)._||_
حقوق انرژی University of Tehran مطالعات حقوق انرژی 2538-3140 University of Tehran 160 10.22059/jrels.2018.243251.149 مسائل مرتبط آب تعهد دولت‌ها به حفاظت از تالاب هورالعظیم/هورالهویزه براساس حقوق بین‌الملل تعهد دولت‌ها به حفاظت از تالاب هورالعظیم/هورالهویزه براساس حقوق بین‌الملل امین زاده الهام استاد دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران شارق زهرا سادات دانشجوی دکتری حقوق بینالملل، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران رضازاده حسین دانشجوی دکتری حقوق بینالملل، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران 23 09 2017 3 2 193 217 21 10 2017 29 01 2018 Copyright © 2017, University of Tehran. 2017 https://jrels.ut.ac.ir/article_65814.html

حفاظت از محیط‌زیست به‌منزلۀ میراث مشترک بشریت، که نسل امروز و آینده حیاتشان به آن وابسته است، وظیفۀ دولت‌هاست. حاکمیت دولت‌ها بر منابع طبیعیشان براساس منافع سایر دولت‌ها و ملت‌ها محدود می‌شود. از یک طرف، وجود منابع مشترک مرزی میان ایران و سایر کشورها و از طرف دیگر، کمبود منابع آبی زمینۀ بروز اختلاف و کشمش را فراهم کرده است. از جمله منابع مشترک می‌توان به تالاب هورالعظیم/هورالهویزه اشاره کرد که حیاتش به رودخانه‌های تأمین‌کنندۀ آن یعنی رود کرخه و دجله بستگی دارد. ساخت‌و‌ساز سد روی رودهای تأمین‌کنندۀ آب تالاب هورالعظیم/هورالهویزه آسیب شدیدی به تالاب و اکوسیستم آن وارد کرده است که مسئولیت دولت‌های حاشیۀ آن را به دنبال داشته است. فعالیت‌هایی که در بخش انرژی اعم از انرژی‌های تجدیدپذیر یا غیرتجدیدپذیر صورت می‌گیرند، روی تالاب‌ها آثار منفی می‌گذارند. کشورهای حاشیۀ رودها و تالاب مذکور براساس حقوق بین‌الملل محیط‌زیست مسئول محافظت از حیات و اکوسیستم آن، وارد‌نشدن آسیب فرامرزی و همکاری در این زمینه‌اند. به عبارت دیگر، منابع مشترک، همکاری مشترک دولت‌ها را طلب می‌کند.

 تالاب هورالعظیم/هورالهویزه حقوق بینالملل محیط‌زیست منابع مشترک مسئولیت دولت‌ها الف) فارسی ضیایی، سیدیاسر، (1393). «جایگاه تعهدات زیست‌محیطی در حقوق بین‌الملل سرمایه‌گذاری»، دورۀ 15، شمارۀ 42، 191-224. مهتاب عصاری «پروژۀ گپ، آتشی زیر خاکستر (سدسازی‌های بی‌رویه در ترکیه آناتولی)»، هیئت حسابرسی زیست‌محیطی و توسعۀ پایدار، 1-14 http://www.dmk.ir/dorsapax/userfiles/file/hesab_zistmohiti/sadsazi_torkieh.pdf. عبداللهی، محسن (1390). «رویکردهای نظام مسئولیت بین‌المللی در جبران خسارات ناشی از اعمال منع‌شده در حقوق بین‌الملل»، تحقیقات حقوقی، شمارۀ 56، 211-278. عبداللهی، محسن و معرفی، سعیده (1389). «اصل مسئولیت مشترک، اما متفاوت در حقوق بین‌الملل محیط‌زیست»، سال 12، شمارۀ 29، 199-224. مختاری، سحر؛ سلطانی‌فرد، هادی و یاوری، احمدرضا (1388). «خودسازماندهی در تالاب هورالعظیم/هورالهویزه با تأکید بر اکولوژی»، پژوهش جغرافیای طبیعی، شمارۀ 7، 93-105. پیلتن، فرزاد و صدیق بطحایی‌اصل (1395). «مبانی و مکانیزم همکاری‌های زیست‌محیطی ایران و همسایگان در حوزۀ آب‌های رودخانه‌ای مشترک»، راهبرد اجتماعی فرهنگی، شمارۀ 21، 91-197. خالدی، حسین؛ میرزایی، محمدعلی؛ حسن پیردشتی، حسن و صمدزاده، گلستان، (1393). «بررسی نقش رودخانه‌های مرزی در روابط ایران و عراق»، علوم سیاسی، شمارۀ 10، 214-225. ب) انگلیسی O. Schachter (1991). International Law in Theory and Practice, M. Nijhoff Publishers. Lauterpacht, Hersch (1951). Annual Digest of Public International Law Cases: 1938-1940, Longmans, No. 47. Nicolas C. Bremer (2016). "Trans boundary Environmental Impact Assessment of Large Dams in the Euphrates–Tigris Region: An Analysis of International Law Binding Iran, Iraq, Syria and Turkey", Vol. 25, Issue 1, 1-24. Roohallah Mirzaei, Jim Conroy, Paul Yoxon. "Otters In The Hawr Al Azim Wetland, Iran", Hystrix It. J. Mamm. (N’s.) 21(1) (2010), p. 80-90, http://www.italian-journal-of-mammalogy.it/article/viewFile/4457/4395. International rivers, (2011). "Ethiopia's Gibe III Dam: Sowing Hunger and Conflict", 1-8, https://www.internationalrivers.org/resources/ethiopia-s-gibe-iii-dam-sowing-hunger-and-conflict-2643). Alexandre S. Timoshenko (1988). "protection of wetlands by international law", pace environmental law review, Vol. 5, 1-40. Barboza, Julo. "international liability the injurious consequence of acts not prohibired by international law and protection of environment law", course of Academy of Hague. Kirk Herbertson (2013). "Xayaburi Dam: How Laos Violated the 1995 Mekong Agreement", 1-20, https://www.internationalrivers.org/resources/xayaburi-dam-how-laos-violated-the-1995-mekong-agreement-7810. Bernard, Nicolle & Schwinghamer, Katy (2014). "Land Cover Changes Due to Damming of the Tigris River", http://academic.emporia.edu/aberjame/student/schwing1/mosuldam.html. United States Environmental Protection Agency (EPA)(2017). "What are wetland functions?", https://www.epa.gov/wetlands/what-are-wetland-functions. International Rivers (2013). "Ethiopian Dam and Irrigation Projects Threaten to Turn Kenya’s Lake Turkana into “East Africa’s Aral Sea", https://www.internationalrivers.org/resources/ethiopian-dam-threatens-to-turn-lake-turkana-into-east-africa-s-aral-sea-7786. Missy Davenport, Boulder, Colo (2012). "The Downside of Dams: Is the Environmental Price of Hydroelectric Power Too High?", https://www.scientificamerican.com/article/how-do-dams-hurt-rivers/. WSP (2013). "Wetland Science And Practice", Vol. 30, No. 4, WWW.SWS.ORG. Icj report, Certain Activities carried out by Nicaragua in the Border Area (Costa Rica v. Nicaragua) - Construction of a Road in Costa Rica along the San Juan River (Nicaragua v. Costa Rica) - The Court to deliver its Judgment on Wednesday 16 December 2016. ICJ report, Corfu Channel (United Kingdom v. Albania), Merits, Judgment, I.C.J Reports 1949. ICJ report, Legality of the Use by a State of Nuclear Weapons in Armed Conflict, 8 July 1996. Icj report, Pulp Mills on the River Uruguay (Argentina v. Uruguay), Judgment, I.C.J. Reports 2010. ICJ report, Construction of a Road in Costa Rica along the San Juan River (Nicaragua v. Costa Rica), 2013. Icj report. Gabčíkovo-Nagymaros Project (Hungary/Slovakia), Judgment, I.C.J. Reports 1997. The Trail smelter arbitration (1941). Ramseur convention, 1971. Convention on Biological Diversity (CBD), 1992. International Law Commission Draft Principles on the Prevention of Trans boundary harm from hazardous activities, with commentaries (2001), Session 56, UN doc. A/56/10. Draft articles on the law of the non-navigational uses of international watercourses and commentaries thereto and resolution on Tran’s boundary confined groundwater, 1994. Declaration of the United Nations Conference on the Human Environment, 1972. UNEP Goals and Principles of Environmental Impact Assessment, UNEP res. GC14/25, 14th Sess. (1987), endorsed by UNGA res. 42/184, UNGAOR 42nd Sess., UN doc. A/Res/42/184 (1987). The Barcelona Convention for the Protection of the Marine Environment and the Coastal Region of the Mediterranean. 1995. Petition to Antonio Guterres, Secretary General of the United Nations, by the People’s Campaign to Suppor the Kind Zagros in Iran, to protect the Iranian side of the Mespotamian Marshlands, known as Hoor al-Azim in Iran, 2017. Statement by H.E. Dry Yousef Hojjat, Deputy Head of the Department of Environment, at the Third Meeting of the Parties to Convention on Environmental Impact Assessment in a Tran’s boundary Context, Cavtat, Croatia, 1–4 June 2004, found at: https://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/eia/documents/cavtat/Islamic%20Republic%20of%20Iran.pdf. Memorandum of Understanding on Environment between the Government of the Republic of Turkey and the Government of the Islamic Republic of Iran, ART.2 (2, 4). A/RES/37/7, 28 October 1982._||_
حقوق انرژی University of Tehran مطالعات حقوق انرژی 2538-3140 University of Tehran 160 10.22059/jrels.2018.241195.142 حوزه حقوق عمومی و محیط زیست در صنعت نفت و گاز بررسی چگونگی تشکیل نهادهای تنظیم مقررات انرژی در کشور با رویکرد تطبیقی بررسی چگونگی تشکیل نهادهای تنظیم مقررات انرژی در کشور با رویکرد تطبیقی رستمی ولی دانشیار دانشکدۀ حقوق علوم و سیاسی دانشگاه تهران مقیمی لیلی دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق نفت و گاز دانشگاه تهران 23 09 2017 3 2 219 254 08 11 2017 29 01 2018 Copyright © 2017, University of Tehran. 2017 https://jrels.ut.ac.ir/article_65816.html

به دلیل اهمیت راهبردی بخش انرژی، تنظیم مقررات این بخش جایگاه ویژه‌ای در میان کشورها دارد و نهادهای تنظیم مقررات نیز در همین خصوص تأسیس شده‌اند. مقالۀ حاضر در پی پاسخگویی به این پرسش است که چه نهاد یا نهادهایی وظیفۀ تنظیم مقررات بخش انرژی را بر عهده دارند و چه وظایف رگولاتوری برای آن‌ها مقرر شده است و در چه جایگاهی قرار گرفته‌اند. آیا تنظیم مقررات در بخش انرژی کشورها به عهدۀ نهاد واحدی است یا هریک از زیربخش‌های انرژی از طریق رگولاتوری جداگانه تنظیم می‌شوند. به‌منظور یافتن پاسخ، ابتدا نهادهای تنظیم مقررات بخش انرژی دیگر کشورها را مطالعه کردیم و با توجه به نتایج و مطابق با فرضیۀ وجود بسترهای قانونی لازم برای ابقا یا ایجاد نهادهای تنظیم مقررات بخش انرژی در کشور سناریوهایی برای تعیین جایگاه مطلوب نهادهای تنظیم مقررات بخش انرژی پیشنهاد خواهد شد.

 بخش انرژی برق تنظیم مقررات جایگاه قانونی گاز نفت نهاد تنظیم مقررات الف) فارسی ابراهیمی، سیدنصرالله و مقیمی، لیلی (1396). جزوۀ درسی حقوق نفت و گاز دورۀ کارشناسی ارشد. خواجوی، علی (1394). «تعیین وظایف و کارکردهای تنظیم‌گری در حوزۀ نفت و گاز و مطالعۀ تجارب کشورهای مختلف»، ماهنامۀ علمی-ترویجی اکتشاف و تولید نفت و گاز، شمارۀ 130، 21-29. دبیرخانۀ هیئت نظارت بر مقررات‌زدایی و تسهیل شرایط صدور مجوزها و پروانۀ فعالیت‌های اقتصادی (1390). «مقررات‌زدایی و جایگاه آن در قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل 44 قانون اساسی و برنامۀ پنجم توسعۀ جمهوری اسلامی ایران»، وزارت امور اقتصادی و دارایی. دبیرخانۀ هیئت تنظیم بازار برق (1391). «گزارش عملکرد هیئت تنظیم بازار برق- از دورۀ نخست تا پایان دورۀ پنجم». هادی‌فر، داود (1389). نهادهای حقوقی تنظیم مقررات، ساختار و سازوکار اجرایی، انتشارات عترت چاپ. شرکت مهندسین مشاور موننکو ایران (1392). تجدید ساختار در صنعت برق، با مروری بر ساختار صنعت برق ایران، انتشارات شیوه. معاونت برنامه‌ریزی و امور اقتصادی (1392). «وزارت نیرو 1404 برنامۀ راهبردی»، وزارت نیرو. باقری، محمود و اصغرنیا، مرتضی (1392). «انحصار و رقابت؛ تأملی بر لزوم فعالیت نهادهای تنظیم‌کنندۀ مقررات بخشی»، مجلۀ حقوق عمومی. نیلی، مسعود (1389). «بررسی مبانی نظری و تجربی خصوصی‌سازی بخش توزیع نیروی برق»، پژوهشکدۀ مطالعات اقتصادی و صنعتی شریف. ب) انگلیسی International Energy Agency (2016). "Energy Policies of IEA Countries: Japan". International Energy Agency (2014). "Energy Policies of IEA Countries: The United States". Sun M.; Su H. & Zhang J. (2016). China Chapter. In: "The Energy Regulation and Markets Review", By: Schwartz D.L., Law Business Research Ltd., 4th edition. Andersen P.C. & Poulsson C. (2016). Norway Chapter. In: "The Energy Regulation and Markets Review", By: Schwartz D.L., Law Business Research Ltd., 4th edition. Bustnesli Y. (2015). Norway chapter, In: "Oil Regulation", By: Palmer B., Law Business Research Ltd. James R.A. & Pulman S. (2015). United States chapter, In: "Oil Regulation", By: Palmer B., Law Business Research Ltd. Menon N.; Bhagat R. & Bhattacharya P. (2016). India Chapter. In: "Electricity Regulation", Hagan D., Massie K., Law Business Research Ltd. Menon N.; Ahooja R & Palepu D.R. (2015). India Chapter. In: "The Energy Regulation and Markets Review", By: Schwartz D.L., Law Business Research Ltd., 4th edition. Lazar J. (2016). Electricity Regulation in the US: A Guide, Second Edition, Montpelier, VT: The Regulatory Assistance Project. Eberhard A. (2006). Infrastructure regulation in developing countries: an exploration of hybrid and transitional models, 3rd Annual Conference of African Forum of Utilities Regulators, Windhoek, Namibia. Morgan B. & Yeung K. (2007). An introduction to law and regulation: Text and materials, Cambridge University Press. OECD (1999). Regulatory Reform in the United States: Regulatory reform in the Electricity Industry. Chaudhary C.M. India's Economic-Polices, Sublime Publication. Analyses E.E. & Energy H. (2012). The Nordic electricity market and how it can be improved, Copenhagen: Ea Energy Analyses and Hagman Energy. Gergen M.J.; Gianvecchio N.; Simon K.M. & Schwartz D.L. (2015). United States of America Chapter, In: "The Energy Regulation and Markets Review", By: Schwartz D.L., Law Business Research Ltd., 4th edition. Trillas F. & Montoya M.A. (2013). Independent regulators: Theory, evidence and reform proposals, info, 15(3), 39-53. Sato N. & Matsudaira S. (2016). Japan Chapter. In: "Electricity Regulation", Hagan D., Massie K., Law Business Research Ltd. Takahashi R.; Takeuchi N.; Yokoi K.; Higuchi W. & Tsutaya Y. (2015). Japan Chapter. In: "The Energy Regulation and Markets Review", By: Schwartz D.L., Law Business Research Ltd., 4th edition. Hagan D.A.; Rueger J.E. & Forbush J.N. (2016). United States of America Chapter. In: "Electricity Regulation", Hagan D., Massie K., Law Business Research Ltd. Jin X.; Yan Z. & George Z. (2014). Oil and gas regulation in China: overview, Practical Law, Thomson Reuters._||_
حقوق انرژی University of Tehran مطالعات حقوق انرژی 2538-3140 University of Tehran 160 10.22059/jrels.2018.246006.159 علمی پژوهشی تأثیر انگیزش فردی-اجتماعی نظام مالکیت خصوصی در توسعۀ میادین نفتی ایالات متحده تأثیر انگیزش فردی-اجتماعی نظام مالکیت خصوصی در توسعۀ میادین نفتی ایالات متحده ساردوئی نسب محمد دانشیار بخش تخصصی حقوق نفت، گاز و تجارت بین الملل، دانشکدة حقوق، پردیس فارابی دانشگاه تهران رضایی احمدابادی سکینه کارشناس ارشد حقوق نفت و گاز، پردیس فارابی دانشگاه تهران 23 09 2017 3 2 255 283 22 11 2017 29 01 2018 Copyright © 2017, University of Tehran. 2017 https://jrels.ut.ac.ir/article_65817.html

رژیم مالکیت خصوصی، زمینه‌ای‌ است که نمایانگر رویکرد متکامل افکار بشر است. مالکیت خصوصی بر منابع نفتی که در کمتر کشوری مورد توجه است، در ایالات متحدۀ امریکا، سرآمد سایر نظام‌های مالکیت است. این سلطۀ نسبتاً همه‌جانبه، تأثیراتی را به دنبال داشته است. محور این مقاله، بررسی کم و کیف رابطۀ پذیرش مالکیت خصوصی با توسعۀ صنعت نفت با یک نگاه ساختاری به آن و با اجتناب از جهت‌گیری‌های اقتصادی است. آشکارکردن چگونگی این رابطه، سهم بسزایی در شناخت ماهیت و ارزش این نظام دارد. پس از تشریح عنوان مالکیت خصوصی در بخش نخست، قسمت بعد به کشف عوامل مؤثر در توسعۀ میادین نفتی ایالات متحده به‌منزلۀ عناصری که در مفهوم مالکیت خصوصی پنهان‌اند اختصاص یافته است. سرانجام، به تحلیل آثاری از این نظام بر میادین نفتی پرداخته شد که سرمنشأ و زایندۀ آثار دیگری بودند. در این نگارش، از منظر سیستم حقوقی به‌منزلۀ یک خرده‌نظام به رابطۀ مالکیت خصوصی و توسعۀ میادین نفتی ایالات متحدۀ امریکا نگریستیم و دریافتیم که چتر حمایتگری که مالکیت خصوصی بر سر توسعۀ میادین نفتی ایالات متحدۀ امریکا افراشته است، چیزی جز روح حاکم بر نظام مالکیت خصوصی، که عبارت است از آزادی اندیشه و عمل، نیست.

 ایالات متحدۀ امریکا آزادی حقوق نفت و گاز عوامل توسعۀ میادین نفتی مالکیت خصوصی الف) کتاب‌ها استون، فردینانداف (1388). نهادهای اساسی حقوق ایالات متحدۀ امریکا، ترجمۀ سیدحسین صفایی، چاپ دوم، تهران: جنگل، جاودانه. اصغریان، مجتبی (1391). حقوق نفت و گاز در ایالات متحدۀ امریکا (قراردادهای اجارۀ نفت و گاز)، چاپ اول، تهران: خرسندی. بندیکس، راینهارد (1382). سیمای فکری ماکس وبر، ترجمۀ محمود رامبد، چاپ اول، تهران‌: هرمس. داوید، رنه و ‌اسپینوزی، کامی ژوفره (1387). درآمدی بر حقوق تطبیقی و دو نظام بزرگ حقوقی معاصر، ترجمۀ سیدحسین صفایی، چاپ هفتم، تهران‌: میزان‌. دو سوتو، هرناندو (1393). راز سرمایه: چرا سرمایه‌داری در غرب موفق می‌شود و در جاهای دیگر شکست می‌خورد؟، ترجمۀ فریدون تفضلی، چاپ چهارم، تهران: نی. علیزاده، عبدالرضا (1387). مبانی رویکرد اجتماعی به حقوق؛ جستاری در نظریه‌های جامعه‌شناسی حقوق و بنیادهای حقوق ایران، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ اول، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت) و مرکز تحقیق و توسعۀ علوم انسانی. کاتوزیان، ناصر (1386). دورۀ مقدماتی حقوق مدنی: اموال و مالکیت، چاپ پانزدهم، تهران‌: میزان. -------- (1385). فلسفۀ حقوق: تعریف و ماهیت حقوق، جلد 1، چاپ سوم، تهران‌: شرکت سهامی انتشار. کاشانی، جواد (1393). منابع نفت و گاز مشترک از منظر حقوق بین‌الملل، چاپ دوم، تهران‌: شهر دانش. مارش، دیوید و استوکر، جری (1384). روش و نظریه در علوم سیاسی، ترجمۀ امیرمحمد حاجی یوسفی، چاپ دوم، تهران: پژوهشکدۀ مطالعات راهبردی. مؤمنی‌پور، الهام (1395). نفت؛ علت یا معلول: تحلیل اقتصادی مالکیت بر نفت در پرتو حقوق مالکیت کارآمد (از منظر نظریۀ نهادی و رهیافت نظم اجتماعی)، با دیباچۀ هادی وحید، چاپ اول، تهران: خرسندی. نیلی، مسعود و غنی‌‌نژاد، موسی و همکاران (1386). اقتصاد و عدالت اجتماعی، چاپ دوم، تهران: نی. واعظی، احمد (1388). نقد و بررسی نظریه‌های عدالت، چاپ اول، قم: مرکز انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره). وبر، ماکس (1384). اقتصاد و جامعه، ترجمۀ عباس منوچهری و دیگران، چاپ اول، تهران‌: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت). -------- (1382). دین، قدرت، جامعه، ترجمۀ احمد تدین، چاپ اول، تهران‌: هرمس. ب) مقالات شافع، میرشهبیز، (1388). «مالکیت خصوصی بر منابع نفت و گاز در حقوق ایالات متحدۀ امریکا»، مجلۀ پژوهش‌های حقوقی، سال هشتم، شمارۀ 16، 355-378. کرمی، سکینه (1394). «نظم عمومی؛ ابزاری برای کنترل قضایی شروط ناعادلانه»، مجلۀ حقوقی دادگستری، شمارۀ 91، 107-134. نیلی، مسعود، (1392). «چشم‌انداز تحولات نقش دولت و بخش خصوصی در آیندۀ اقتصاد ایران»، مجلۀ نامۀ اتاق بازرگانی، سال هشتاد و پنجم، شمارۀ 77، 43-46. 2. انگلیسی Banner, Stuart (2011). American Property: A History of How, Why and What We Own, United States: Harvard University Press. Cooter, Robert D. & Hans-Bernd Schaefer (2011). Solomon's Knot: How Law Can End the Poverty of Nations, (The Kauffman Foundation Series on Innovation and Entrepreneurship), Princeton University Press. Dietze, Gottfried (1995). In Defense of Property, United States: University Press of America (UPA), 1st edition. Ely JR., James W. (2008). The Guardian of Every Other Right: A Constitutional History of Property Rights (Bicentennial Essays on the Bill of Rights), New York: Oxford University Press, 3rd edition, November 30th, 2007. Hoffer, Peter Charles (1998). Law and People in Colonial America, United States: Johns Hopkins University Press, Revised edition. Huffman, James L. (2013). Private Property and the Constitution: State Powers, Public Rights and Economic Liberties, 1st edition, United States: Palgrave Macmillan US. Hume, David (2017). A Treatise of Human Nature (Philosophical Classics), Create Space Independent Publishing Platform. Hyne, Norman J. (2012). Nontechnical Guide to Petroleum Geology, Exploration, Drilling & Production, United States: PennWell Corp, 3rd edition. Lorenzo, Francesco Di (2013). 2012 Hernando de Soto Fellow, International Property Rights Index, 2013 Report, Edited by Ryan Balis, Washington; Americans for Tax Reform Foundation/Property Rights Alliance. Kuntz, Eugene O.; John S. Lowe & other (1993). Forms manual to accompany Cases and Materials on Oil and Gas Law, American Casebook Series, 2nd Edition, Copyrighted by West Academic Publishing. Louie, Levonne (2014). Mineral Land Rights: What You Need to Know, Bookbaby (Citrine Press), 1st edition. Rodrik, Dani & M.R. Rosenzweig (2009). Handbook of Development Economics, Vol. 5, The Netherlands: North-Holland, 1st edition. Shaffer, Harry G. (1999). American Capitalism and the Changing Role of Government, United States (Library of Congress Cataloging-in-Publication Data), Praeger. North, Douglass C. (1990). Institutions, Institutional Change and Economic Performance (Political Economy of Institutions and Decisions), New York: Press Syndicate of the University of Cambridge, 2nd edition. Nozick, Robert (1999). Anarchy, State and Utopia, Basic Books; Cambridge, Mass: The Belknap Press of Harvard University Press and Oxford: The Clarendon Press, Copyrighted 1974. Nozick, Robert (1976). Free Enterprise in America, the Britannica Book, Encyclopaedia Britannica, Incorporated. Reid, John Phillip (2003). Constitutional History of the American Revolution: The Authority of Rights (Volume 3 of Documentary History of the First Federal Elections, 1788-179), Vol. 1, United States: University of Wisconsin Press; New edition. Siegan, Bernard H. (December 31st, 2011), Economic Liberties and the Constitution, United States: Transaction Publishers, 2nd edition, revised, reprinted. Taverne, Bernard G. (2008). Petroleum, Industry and Governments: A Study of the Involvement of Industry and Governments in the Production and Use of Petroleum, International Energy & Resources Law & Policy (Book 15), United States, Wolters Kluwer Law & Business; 2nd Revised edition. B) Articles Brown, Jason P.; Timothy Fitzgerald & Jeremy G. Weber (2017). "Asset Ownership, Windfalls, and Income: Evidence from Oil and Gas Royalties", Federal Reserve Bank of Kansas City, Research Working Paper, pp. 1-50. DeLeon, Linda & Robert B. Denhardt (2000). "the Political Theory of Reinvention, The Political Theory of Reinvention", Public Administration Review (Wiley on behalf of the American Society for Public Administration), Vol. 60, No. 2, pp. 89-97. Demsetz, Harold (1967). "Toward a Theory of Property Rights", the American Economic Review, Vol. 57, No. 2, pp. 347-359. Fitzgerald, Timothy (2014). "Importance of Mineral Rights and Royalty Interests for Rural Residents and Landowners", Choices, Vol. 29, No. 4, pp. 1-7. Konig, David Thomas (1974). "Community Custom and the Common Law: Social Change and the Development of Land Law in Seventeenth-Century Massachusetts", American Journal of Legal History (Oxford University Press), Vol. 18, No. 2, pp. 137-177. Lowe, John S. (1987). "Analyzing Oil and Gas Farmout Agreements", SMU Law Review, Southern Methodist University, Vol. 41, pp, 759-868. Marchak, M. Patricia (1998). "Who owns natural resources in the United States and Canada?" (North America series), the North American Program of the Land Tenure Center of the University of Wisconsin–Madison, No. 20, pp. 1-11. Paul, Ellen Frankel (2005). "Freedom of Contract and the ‘Political Economy’ of Lochner v. New York", New York University Journal of Law & Liberty, Vol. 1, No. 1, pp. 515-569. Waters, Alan Rufus (1987). "Economic Growth and the Property Rights Regime", Cato Journal, Vol. 7, No. 1, pp. 99-116. Wiginton, Gideon (2006). "Addressing Perceptions of Procedural Unfairness in Compulsory Unitization by Appointing Neutral Experts", American University Law Review, Vol. 55, No. 6, pp. 1801-1842._||_
حقوق انرژی University of Tehran مطالعات حقوق انرژی 2538-3140 University of Tehran 160 10.22059/jrels.2017.226824.105 مسائل مرتبط آب بررسی تحلیلی قراردادهای آب‌های مرزی ایران با همسایگان بررسی تحلیلی قراردادهای آب‌های مرزی ایران با همسایگان عطاری جلال دانشیار گروه آب و محیط‌زیست، دانشکدۀ عمران، آب و محیط‌زیست، دانشگاه شهید بهشتی، تهران آوریده فریبا دانشجوی دکترای مهندسی آب، دانشکدۀ عمران، آب و محیط‌زیست، دانشگاه شهید بهشتی، تهران 23 09 2017 3 2 285 308 09 01 2018 29 01 2018 Copyright © 2017, University of Tehran. 2017 https://jrels.ut.ac.ir/article_65818.html

قراردادهای آبی بین‌المللی مانند معاهدات، پروتکل‌‌ها و موافقت‌نامه‌‌‌‌های دو یا چندجانبه موجب کاهش احتمال و شدت اختلاف و مناقشه بین کشورهای ذی‌ربط می‌‌شوند. ایران با همسایگان خود در بیشتر رودخانه‌های مرزی فیمابین دارای قراردادهای دوجانبه است از جمله می‌توان به معاهدۀ 1299 با اتحاد جماهیر شوروی سابق دربارۀ رودخانۀ ارس، اترک و سایر رودخانه‌های مشترک با آن کشور، پروتکل 1334 رودخانه‌های ساری‌سو و قره‌سو با ترکیه، معاهدۀ 1351 رودخانۀ هیرمند با افغانستان و قرارداد 1354 با عراق اشاره کرد. در این تحقیق قراردادهای آبی ایران با کشورهای همسایه از نظر پراکندگی زمانی و موضوعی، نحوۀ تقسیم آب، تبادل داده و اطلاعات، ساختارهای سازمانی مشترک و حل و فصل اختلافات بررسی تحلیلی شده‌‌اند. بررسی‌‌ها نشان می‌‌دهند که بیشتر این قراردادها از نظر وجود مفاد مربوط به تبادل داده و اطلاعات، ساختارهای سازمانی مشترک و حل و فصل اختلافات در سطح مطلوبی قرار دارند.

 تبادل داده و اطلاعات حل اختلاف رودخانه‌های فرامرزی رژیم‌های تقسیم آب ساختارهای سازمانی مشترک قراردادهای آب‌‌های مرزی ایران موضوعات قراردادهای آبی الف) فارسی خلج امیرحسینی، یوسف و نجفی، علیرضا (1390). «مروری بر تاریخچۀ تدوین توافق‌نامه‌های رودخانۀ مرزی هیرمند بین ایران و افغانستان»، همایش بین‌المللی دانش سنتی مدیریت منابع آب، یزد: مرکز بین‌المللی قنات و سازه‌های تاریخی آبی. دفتر رودخانه‌های مرزی و منابع آب مشترک وزارت نیرو (1395). «ساختارهای مشترک ایران با کشورهای همسایه در زمینۀ رودخانه‌های مرزی». سایت دفتر امور حقوقی وزارت نیرو، http://law.moe.gov.ir. سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، http://rc.majlis.ir/fa/law. فدایی، سید احمد و چکنگی، علیرضا (1384). «سد دوستی نماد پیوند دو ملت»، نشر شرکت سهامی آب منطقه‌ای خراسان. نجفی، علیرضا و وطن‌فدا، جبار (1391). «ارتقای مدیریت آب‌های فرامرزی، راه پیش‌رو در خاورمیانه، نمونۀ موردی: آب‌‌های فرامرزی ایران و همسایگان»، فصل‌نامۀ بین‌المللی ژئوپلیتیک، سال هشتم، شمارۀ چهارم، 135-155. معاونت حقوقی و امور مجلس شورای اسلامی، http://hvm.ir. ممتاز، جمشید (1382). «نظام حقوقی منابع آب و آبراه‌های بین‌المللی خاورمیانه»، مجلۀ حقوقی، شمارۀ 18-19. وزارت امور خارجه (1349). «مجموعۀ معاهدات دوجانبۀ معتبر دولت شاهنشاهی ایران تا سال 1349»، جلد اول، انتشارات وزارت امور خارجه. ستاره، جلال (1392). «جغرافیای سیاسی مرزهای ایران»، نشر دفتر تحقیقات کاربردی فرماندهی مرزبانی ناجا. محمدعلیپور، فریده (1386). «گزارش مطالعات حقوق بین‌الملل»، طرح جامع سیروان، شرکت توسعۀ منابع آب و نیروی ایران. ب) انگلیسی Gerlak, A. K., Lautze, J. & Giordarno, M. (2011). "Water resources data and information exchange in transboundary water treaties", International Environmental Agreements Politics, Law and Economics,11(2), 179–199. Giordano, M., Drieschova, A., Duncan J.A., Sayama, Y., De Stefano, L., Wolf, A.T. (2013). "A review of the evolution and state of transboundary freshwater treaties", International Environmental Agreements: Politics, Law and Economics, 13(2), DOI:10.1007/s10784-013-921. Wolf, A.T., Stahl, K. & Macomber, M.F. (2003). "Conflict and cooperation within international river basins: the importance of institutional capacity", Water Resources Update, 125, 31-40. Wolf, A.T. (1999). "Criteria for equitable allocations: The heart of international water conflict", Natural Resources Forum,Vol. 23, 3-30._||_
حقوق انرژی University of Tehran مطالعات حقوق انرژی 2538-3140 University of Tehran 160 10.22059/jrels.2018.241462.146 حوزه حقوق عمومی و محیط زیست در صنعت نفت و گاز رویکرد سازمان جهانی تجارت نسبت به انرژی‌های تجدیدپذیر رویکرد سازمان جهانی تجارت نسبت به انرژی‌های تجدیدپذیر فاتح علی دانشجوی دکترای حقوق بینالملل اقتصادی دانشگاه لوزان حسینی صدرآبادی ایرج استادیار دانشگاه شهید چمران اهواز 23 09 2017 3 2 309 337 13 01 2018 29 01 2018 Copyright © 2017, University of Tehran. 2017 https://jrels.ut.ac.ir/article_65819.html

انرژی در روابط تجاری بین‌المللی از اهمیت فزاینده‌ای برخوردار است، اما سازمان جهانی تجارت مشخصاً به این بخش نپرداخته است که این موضوع سبب بروز مشکلاتی در زمینۀ تنظیم مقررات مرتبط با تجارت کالا و خدمات در بخش انرژی شده است. علاوه بر این، افزایش تمایل کشورها به استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر و به دلیل نگرانی‌های برخاسته از گرمایش زمین و آلودگی‌های زیست‌محیطی سبب شده است تا بحث اعمال مقررات سازمان جهانی تجارت بر این دسته از انرژی‌ها با چالش‌های جدی روبه‌رو شود. ایجاد تعادل بین قواعد موجود حاکم بر تجارت آزاد و مجازدانستن اقدامات کشورهای عضو سازمان جهانی تجارت درخصوص حمایت از توسعه و بهره‌برداری گسترده از انرژی‌های تجدیدپذیر به‌ویژه پس از صدور آرای مرتبط از سوی رکن حل اختلاف بیانگر وظیفۀ عمدۀ سازمان جهانی تجارت برای حل این خلأ قانونی در آینده است.

 انرژی انرژی تجدیدپذیر تجارت آزاد سازمان جهانی تجارت رکن حل اختلاف گات منابع طبیعی Benitah Marc (2001). Law of Subsidies under the GATT/WTO System, Kluwer Law International. Cottier Thomas et al. (eds) (2009). International Trade Regulation and the Mitigation of Climate Change: World Trade Forum, Cambridge University Press. Egelund Olsen Brigitte, ‘Introduction’ in Brigitte Egelund Olsen et al (eds)(2012). WTO Law: From a European Perspective, Wolters Kluwer. Hardy John T. (2003). Climate Change: Causes, Effects and Solutions, Chichester: Wiley. Henson Spencer & John S. Wilson (eds) (2005). The WTO and Technical Barriers to Trade, Edward Elgar. Houghton John T. (2004). Global Warming: The Complete Briefing, Cambridge University. Jackson John H. et al, (1984). Implementing the Tokyo Round: national and international economic rules, University of Michigan Press. Jackson John H. (1998). The World Trade Organization: constitution and jurisprudence, London: The Royal Institute of International Affairs. Jackson John H. (1997). The world trading system: law and policy of international economic relations, London: The MIT Press. Kassler Peter (1997). Energy Exporters and Climate Change, Brookings Institution. Leal-Arcas Rafael et al. (2014). International Energy Governance: Selected Legal Issues, Edward Elgar. Manzano Jordia Jaria i et al (eds) (2016). Energy, Governance and Sustainability, Edward Elgar. Matsushita Mitsu et al. (2015). The World Trade Organization, Third Edition, Oxford University Press. Selivanova Yulia (2008). Energy Dual Pricing in WTO Law: Analysis and Prospect in the Context of Russia’s Accession to the WTO, London: Cameron May. Stoll Peter–Tobias, ‘World Trade Organization (WTO)’ in Frauke Lachenmann and Rüdiger Wolfrum (eds) (2015). International Economic Law: The Max Planck Encyclopedia of Public International Law, Thematic series vol. I, Oxford University Press. Van Den Bosshe Peter (2013). The Law and Policy of the World Trade Organization: Text, Cases and Materials, 3rd Edition, Cambridge University Press. Carey Tim (2009). "Cartel Price Controls vs. Free Trade: A Study of Proposals to Challenge OPEC’s Influence in the Oil Market Through WTO Dispute Settlement", 24(4) American University International Law Review. Cottier Thomas (2014). "Renewable Energy and WTO Law: More Policy Space or Enhanced Disciplines?", 5(1) Renewable Energy Law and Policy Review. Ederington Josh and Phillip McCalman (2008). "Endogenous Firm Heterogeneity and the Dynamics of Trade Liberalization", 74 Journal of International Economics. Geboye Desta Melaku. "The Organization of Petroleum Exporting Countries", the World. Laprevote Francois-Charles & Sungjin Kang (2011). "Subsidies Issues in the WTO – An Update", 10(3) European State Aid Law Quarterly. Marceau Gabriel (2010). "The WTO in the Emerging Energy Governance Debate", 5(3) Global Trade and Customs Journal. "Trade Organization and Regional Trade Agreements" (2003). 37(3) Journal of World Trade. The United Nations, "A Vision Statement by Ban Ki-moon Secretary-General of the United Nations: Sustainable Energy for All" (UN 2011) http://www.se4all.org/sites/default/files/l/2014/02/SG_Sustainable_Energy_for_All_vision.pdf. Department for Communities & Local Government of the United Kingdom  (2013). "Planning practice guidance for renewable and low carbon energy", https://infrastructure.planninginspectorate.gov.uk/wp-content/ipc/uploads/projects/EN010013/EN010013-003019-WR_51_Written%20Representation_RWE%20NPower%20Renewables.pdf (Last visited on 10 July 2017). International Renewable Energy Agency (IRENA). "REmap 2030: A Renewable Energy Roadmap", (Abu Dhabi: IRENA 2014) http://www.irena.org/remap/IRENA_REmap_Report_June_2014.pdf (Last visited on 28 December 2016). WTO (1998). "Energy Services", Background Note by the Secretariat, S/C/W/52. Robert Howse & Petrus B. van Bork (2006). "Options for Liberalising Trade in Environmental Goods in the Doha Round", ICTSD Project on Environmental Goods and Services, Issue Paper No. 2 https://www.ictsd.org/downloads/2008/04/egshowse_bork.pdf. Simonetta Zarrilli (2002). "International Trade in Energy Services and the Developing Countries in Energy and Environmental Services - Renegotiating Objectives and Development Priorities", (UNCTAD). UNCTAD (2000). "Trade Agreements, Petroleum and Energy Policies (Executive Summary)", (Geneva: UN Publisher). Yulia Selivanova (2007). "The WTO and Energy. WTO Rules and Agreements of Relevance to the Energy Sector", ICTSD Issue Paper No. 1. GATT/WTO Cases Brazil — Measures Affecting Imports of Retreaed Tyres (WT/DS332/AB/R) Appellate Body Report [17 December 2007] [hereinafter: Brazil — Retreaed Tyres]. Brazil — Measures Affecting Imports of Retreaed Tyres (WT/DS332/R) Panel Report [12 June 2007] [hereinafter: Brazil — Retreaed Tyres]. Canada — Certain Measures Affecting the Renewable Energy Generation Sector and Canada — Measures Relating to the Feed-In Tariff Program (WT/DS412 and 426/R) Panel Report [19 December 2012] [hereinafter: Canada — Feed-In Tariff Program] and [hereinafter: Canada — Renewable Energy]. Canada — Certain Measures Concerning Periodicals, (WT/DS31/R) Panel Report [14 March 1997] [hereinafter: Canada — Periodicals]. Canada — Measures Affecting Exports of Unprocessed Herring and Salmon, Report of the GATT Panel adopted on 22 March 1988 (L/6268-35S/98) [hereinafter: Canada — Herring and Salmon]. Canada — Measures Relating to the Feed-In Tariff Program and Canada — Measures Relating to the Feed-In Tariff Program (WT/DS412 and 426/AB/R) Appellate Body Report [6 May 2013] [hereinafter: Canada — Feed-In Tariff Program]. China — Measures concerning Wind Power Equipment (WT/DS419/1) Request for Consultation [22 December 2010]. China — Measures Related to the Exportation of Rare Earth, Tungsten, and Molybdenum (WT/DS431, 432 and 433/R) Panel Report, [26 March 2014] [hereinafter: China—Rare Earth]. China — Measures Related to the Exportation of Various Raw Materials (WT/DS394, 95 and 98/R) Panel Report, [5 July 2011] [hereinafter: China — Raw Materials]. European Communities — Measures Affecting Asbestos and Products Containing Asbestos (WT/DS135/R) Panel Report, [18 September 2000] [hereinafter: EC — Asbestos]. European Communities — Measures Affecting Asbestos and Products Containing Asbestos (WT/DS135/AB/R) Appellate Body Report, [12 March 2001] [hereinafter: EC — Asbestos]. European Communities — Protection of Trademarks and Geographical Indications for Agricultural Products and Foodstuffs (WT/DS290/R) Panel Report [15 March 2005] [hereinafter: EC — Trademarks and Geographical Indications (Australia)]. European Communities — Regime for the Importation, Sale and Distribution of Bananas, (WT/DS27/AB/R) Appellate Body Report [9 September 1997] [hereinafter: EC — Bananas III]. European Union and Certain Member States — Certain Measures Affecting the Renewable Energy Generation Sector (WT/DS452/1) Request for Consultation [5 November 2012]. India — Certain Measures Relating to Solar Cells and Solar Modules (WT/DS456/R) Panel Report [24 February 2014] [hereinafter: India — Solar Cells]. Korea — Taxes on Alcoholic Beverages, (WT/DS75/AB/R) Appellate Body Report [17 February 1999] [hereinafter: Korea — Alcoholic Beverages]. United States — Import Prohibition of Certain Shrimps and Shrimp Products, (WT/DS58/AB/R) Appellate Body Report [12 October 1998] [hereinafter: US — Shrimps]. United States — Prohibition of Imports of Tuna and Tuna Products from Canada, Report of the GATT Panel, adopted 22 February 1982 (L/5198, BISD 29S/91) [hereinafter: US — Tuna Canada]. United States — Restrictions on Imports of Tuna, Report of the GATT Panel, 16 June 1994, unadopted (DS29/R) [hereinafter: US — Tuna (EEC)]. United States — Standards for Reformulated and Conventional Gasoline, Appellate Body Report, (WT/DS2/AB/R) [29 April 1996] [hereinafter: US — Gasoline]. United States — Standards for Reformulated and Conventional Gasoline (WT/DS2/AB/R)Appellate Body Report, [29 April 1996] [hereinafter: US — Gasoline]. United States — Standards for Reformulated and Conventional Gasoline, (WT/DS2/9) Panel Report [20 May 1996] [hereinafter: US — Gasoline]. United States — Taxes on Automobiles, Report of the GATT Panel, 11 October 1994, unadopted (DS31/R) [hereinafter: US — Taxes on Automobile]._||_
حقوق انرژی University of Tehran مطالعات حقوق انرژی 2538-3140 University of Tehran 160 10.22059/jrels.2018.223734.82 حوزه حقوق بین الملل نفت و گاز حقوق ایران در بهره برداری از رودخانۀ هیرمند از منظر حقوق بین الملل حقوق ایران در بهره برداری از رودخانۀ هیرمند از منظر حقوق بین الملل کرم زاده سیامک دکتری حقوق بین‌الملل عمومی و استادیار دانشگاه شاهد مرادیان بهرام دانشجوی دکتری حقوق بین‌الملل دانشگاه تهران 23 09 2017 3 2 339 370 19 01 2018 29 01 2018 Copyright © 2017, University of Tehran. 2017 https://jrels.ut.ac.ir/article_65820.html

اختلاف ایران و افغانستان درخصوص چگونگی تقسیم و بهره‌برداری از آب هیرمند، قدمتی در حدود 130 سال دارد. دو کشور در سال 1351 معاهده‌ای به‌منظور چگونگی تقسیم آب رودخانۀ هیرمند امضا کردند که افغانستان در ابتدا به‌واسطۀ کودتا و مشکلات داخلی، نتوانست آن را به تصویب رساند و سال‌ها بعد که آن را تصویب کرد به بهانۀ خشکسالی و فراهم‌نبودن شرایط میدانی، از اجرای آن سر باز زد، به‌گونه‌ای که می‌توان ادعا کرد معاهدۀ مزبور گره‌ای در مسیر احقاق حق ایران باز نکرده است. براساس قواعد حقوق بین‌الملل تنظیم روابط میان دولت‌ها در بهره‌برداری از رودخانه‌های بین‌المللی از طریق توافقات میان آن‌ها صورت می‌گیرد، اما در نتیجۀ تلاش‌های سازمان ملل متحد قواعدی شکل گرفته است که در صورت نبود توافق میان کشورها می‌تواند تضمین‌کنندۀ منافع کشورهای ذی‌نفع و ‌تأمین‌کنندۀ صلح و امنیت بین‌المللی باشد. این قواعد که بر بهره‌برداری منصفانه و همکاری کشورها استوار است در رویۀ قضایی و داوری بین‌المللی نیز به آن تأکید شده است. بنابراین، حتی در فقدان معاهدۀ بین‌المللی ناظر بر رودخانۀ فرامرزی میان ایران و افغانستان، توجه به اصول و قواعد بین‌المللی ناظر بر رودخانه‌های مشترک، دولت ایران را از حقوق منصفانه‌ای در استفاده از رودخانۀ هیرمند برخوردار می‌کند و دولت افغانستان نمی‌تواند با استناد به حاکمیت خود، ایران را از حقوق خود محروم کند.

 افغانستان حقوق بین‌الملل دریاچۀ هامون رودخانۀ هیرمند منابع آبی مشترک الف) فارسی ابراهیم‌گل، علیرضا (1390). مسئولیت بین‌المللی دولت، چاپ سوم، تهران: مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش. امین‌زاده، الهام (1390). حقوق انرژی، چاپ اول، تهران: نشر دادگستر. بررسی حقوقی و تاریخی رودخانۀ هیرمند، یادداشتی از محمدرضا دبیری، رجوع شود به: www.irdiplomacy.ir/fa/page/11868. سرمد، مرتضی (1391). حقوق آب، چاپ اول، تهران: نشر سکه. کاشانی، جواد (1389). منابع نفت و گاز مشترک از منظر حقوق بین‌الملل، چاپ اول، تهران: مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش. ممتاز، جمشید (1374). «نظام حقوقی آبراه‌های بین‌المللی خاورمیانه»، مجلۀ حقوقی، شمارۀ 18-19، 45-126. ب) انگلیسی About the UNECE Water Convention, refer to: https://www.unece.org/env/water/text/text.html. Aman, Fatemeh (2016). Iran-Afghan Differences over Helmand River Threaten Both Countries, The Atlantic Council, available at: http://www.atlanticcouncil.org/blogs/iraninsight/iran-afghan-differences-over-helmand-river-threaten-both-countries. Axelsen, Winnie (2014). Worldwide Water Shortage by 2040, Science Daily. Boundy R. Roadman (1999). National Resource Development (oil and gas) and Boundary Disputes, Graham & Troman/nijhoff Press. Burchi, Stefano (2014). International Water Law and Groundwater, SOAS University of London. Case Concerning Corfu Channel (United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland v. Albania) ICJ Report, 15 Dec 1949, para. 56. Convention on the Law of the Non-navigational Uses of International Watercourses. Declaration of the United Nations Conference on the Human Environment at Stockholm from 5 to 16 June 1974 (Stockholm Declaration) available at: http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?documentid=97&articleid=1503. Freeman, Kendall (2006). Oil and gas deposits at international boundaries: New way for government and oil and gas companies, Available at: http://www.ogel.org/article.asp?key=2412. GA. Res. 1803 (XVII) 14 Dec (1962). Permanent sovereignty over natural resources. GA. Res. 3129 (XXVIII) 13 Dec (1973). Cooperation in The Field of The Environment Concerning Natural Resources Shared By Two or More States. GA. Res. 3281 (XXIX) 12 Dec (1974). Charter of Economic Rights and Duties of States. Gabčíkovo-Nagymaros Project (Hungary/Slovakia, 25 September 1997. Global water security, (2 February 2012). Intelligence Community Assessment report, available at: www.dni.gov/files/documents/Newsroom/Press%20Releases/ICA_Global%20Water%20Security.pdf. Helmand River: Geography, Encyclopedia Iranica, (6 May 2017). available at: http://www.iranicaonline.org/articles/helmand-river-i. ILC, Draft articles on the Law of Trans-boundary Aquifers (2008). available at: legal.un.org/ilc/texts/instruments/english/commentaries/8_5_2008.pdf. Island of Palmas Case (Netherland Vs USA)(4 April 1928). Available at: http://untreaty.un.org/cod /riaa/cases/vol_ii/829-871.pdf. Sources of International Water Law (1997). FAO Legislative Study, Development Law Service FAO Legal Office, No. 65. Studies and Declarations Made by International Non-Governmental Organizations, available at: http://www.fao.org/docrep/005/W9549E/w9549e08.htm. The Convention on the Protection and Use of Trans-boundary Watercourses and International Lakes (Water Convention). The United Nations Conference on Environment and Development Having met at Rio de Janeiro from 3 to 14 June 1992 (Rio Declaration), available at: http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?documentid=78&articleid=1163. Thomas, Vincent and Warner, Jeroen (2015). "Hydropolitics in the Harirud/Tejen River Basin: Afghanistan as hydro-hegemon?", Journal Water International, Vol. 40, 593-613. Trail Smelter Case (United States vs Canada) ICJ Report, 16 Apr 1941, para. 32.  UN Report, World population projected to reach 9.6 billion by 2050, 13 June 2013. Water Scarcity (2017). World Wide Life, available at: www.worldwildlife.org/threats/water-scarcity._||_
حقوق انرژی University of Tehran مطالعات حقوق انرژی 2538-3140 University of Tehran 160 10.22059/jrels.2018.204134.39 حوزه حقوق سرمایه گذاری بین المللی نفت و گاز جذب سرمایه‌گذاری خارجی و ایجاد ثبات سیاسی و اقتصادی پس از تحریم در حوزۀ انرژی به‌وسیلۀ عضویت در معاهدۀ منشور انرژی (با توجه به عضویت ناظر ایران) مردانی نادر دانشیار بخش حقوق عمومی و بین‌الملل دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شیراز بهمنی حمیده کارشناسی ارشد حقوق بین‌الملل دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شیراز 23 09 2017 3 2 371 404 21 01 2018 29 01 2018 Copyright © 2017, University of Tehran. 2017 https://jrels.ut.ac.ir/article_65821.html

با توجه به توافق هسته‌ای میان ایران و قدرت‌های جهانی و لغو تحریم‌های اقتصادی، اینک فرصت مناسبی است که با ایجاد ثبات اقتصادی زمینۀ جذب سرمایه‌گذاری خارجی و دانش فنی به‌ویژه در حوزۀ انرژی را فراهم کرد. ایران می‌تواند با عضویت دائمی در معاهدۀ منشور انرژی به‌منزلۀ معاهده‌ای جامع در تنظیم روابط میان دولت‌های تولید و مصرف‌کنندۀ انرژی به اهداف ذکرشده دست یابد و ضمن تأمین منافع حاکمیتی ناشی از ذخایر نفت‌ و ‌گاز، به صورت توأمان، نیاز این حوزه به منابع مالی و فنی سرمایه‌گذاری خارجی و نیاز متقابل سرمایه‌گذار به تضمین حقوق سرمایه‌گذاری‌اش را تأمین کند. از طرف دیگر، از قراردادهای ایران براساس این معاهده حمایت شده است و از اعمال تحریم علیه ایران و منع ورود سرمایه‌گذاری خارجی جلوگیری خواهد شد. در این مقاله توضیح داده خواهد شد که چگونه ایران می‌تواند با اصلاحات جزئی در قوانین بدون خدشه بر حاکمیت بر منابع، از مزایای عضویت در این پیمان حقوقی بین‌المللی بهره‌مند شود.

 تضمین سرمایه‌گذاری خارجی معاهدۀ منشور انرژی 1. فارسی الف) کتاب‌ها دالزر، رودلف و شروئر، کریستف (1393). اصول حقوق بین‌الملل سرمایه‌گذاری، مترجمان قاسم زمانی و به‌‌آذین حسیبی، تهران: مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش. دهقانی، تورج (1393). سرمایه‌گذاری و تأمین مالی پروژه‌های نفت و گاز، جلد اول، تهران: مؤسسۀ مطالعات بین‌المللی انرژی. شیروی، عبدالحسین (1391). حقوق تجارت بین‌الملل، تهران: سازمان مطالعات و تدوین کتب علوم انسانی. -------- (1393). حقوق نفت و گاز، تهران: میزان. صحرانورد، اسدالله (1393). آثار حقوقی الحاق ایران به پیمان منشور انرژی در حوزۀ نفت و گاز، تهران: مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش. ب) مقالات افتخارجهرمی، گودرز (1371-1372). «دیوان داوری دعاوی ایران–ایالات متحده و عملکرد آن در قلمروی حقوق بین‌الملل»، مجلۀ حقوقی دفتر خدمات حقوقی بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران، شمارۀ 16 و 17، 108-110. آ.آ.فتوروس (1373). «چشم‌انداز انعقاد یک عهدنامۀ عمومی بین‌المللی دربارۀ سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی»، ترجمۀ امیرمسعود میرفخرایی، مجلۀ حقوقی دفتر خدمات حقوقی، جلد 1، شمارۀ 23، 101. صادقی، محسن و غفاری‌فارسانی، بهنام (1390). «حل اختلافات سرمایه‌گذاری در معاهدۀ منشور انرژی و آثار حقوقی الحاق ایران به آن»، مجموعه مقالات نخستین همایش ملی حقوق انرژی، مؤسسۀ انتشارات دادگستر، چاپ اول. کونگ‌یان، کای (1388). «اثر معاهدات سرمایه‌گذاری بین‌المللی بر قواعد حقوق بین‌الملل عرفی»، ترجمۀ حجت سلیمی ترکمانی، مجلۀ حقوقی بین‌المللی، نشریۀ مرکز امور حقوقی بین‌المللی ریاست جمهوری، سال بیست و ششم، شمارۀ 41. مردانی، نادر و بهمنی، حمیده (1394). «حق مستقیم سرمایه‌گذار خارجی در اقامۀ ‌دعوا علیه دولت میزبان براساس مکانیزم حل‌وفصل اختلافات معاهدۀ منشور انرژی»، فصل‌نامۀ تحقیقات حقوقی، شمارۀ 67. منیرالزمان، ا.ف.م (1378). «قراردادهای دولت با بیگانگان مسئلۀ یک‌جانبۀ قرارداد توسط دولت در حقوق بین‌الملل معاصر»، ترجمۀ محمدجواد میرفخرایی، مجلۀ حقوقی، نشریۀ دفتر خدمات حقوقی بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران، شمارۀ 24. هاشمیان، مسعود و طارم‌سری، مسعود (1384). «متن معاهدۀ منشور انرژی و ضمائم آن»، مؤسسۀ مطالعات بین‌المللی انرژی، چاپ اول، تهران. روزنامۀ رسمی، شمارۀ 18875 مورخ 25/9/1388. روزنامۀ رسمی، شمارۀ 19269، مورخ 8/2/1390. 2. انگلیسی Energy Charter Treaty secretariat (2003-2006). The Energy Charter Treaty, A readers Guide, first edition, Brussels. Energy Charter Secretariat (2006). Annual Report, first edition, Brussels. Haghighi, S, Sanam (2007). Energy Security, The External Legal Relations of the European Union with Major Oil and Gas Supplying Countries, Hart Publishing, Oxford Portland, Oregon, first edition, 203. Hashemi, Abbas (2004). International Oil Companies Contractual Rights under oil agreements, Overview of the leading international decisions, Workshop of experts from OPEC members states on upstream petroleum contracts, Margarita Island, Venezuela, 23-24 Nov. B) Articles Gaillard, Emmanuel (2005). "Energy Charter Treaty", International Centre for Settlement Decision New York, Law Journal, April. Hober, Kaj. "Oxford Journals", Journal of International Dispute Settlement, vol.1, Issue1,153-190. T.Wälde (1996). Investment Arbitration under the Energy Charter Treaty From Dispute Settlement to Treaty Implementation. Energy Charter Treaty. http://www.encharter.org http://www.EnCharter.org/Secretariat.2007.p. 9 OPEC, Annual Statistical Bulletin, 2012. UN General Assembly Resolution. 3281 (XXIX), 12 December 1962,UNGA/Res/1803 (XVII) 14 December 1962, UNGA/Res/ 2158 (XXI) 25 November 1966, UNGA/Res/ 3171 (XXVIII) 17 December 1973, Declaration on the Establishment of a New International Economic Order; UNGA/Res/ 3201 (S-VI) 1 May 1974, The Charter if Economic Rights and Duties of States; UNGA/Res/ 3281 (XXIX) 12 December 1974._||_
حقوق انرژی University of Tehran مطالعات حقوق انرژی 2538-3140 University of Tehran 160 10.22059/jrels.2018.219728.61 حوزه حقوق سرمایه گذاری بین المللی نفت و گاز تحلیل نظریات موجود در احراز سلب مالکیت غیرمستقیم و تحولات آن درخصوص سرمایه‌گذاری در حوزۀ انرژی تحلیل نظریات موجود در احراز سلب مالکیت غیرمستقیم و تحولات آن درخصوص سرمایه‌گذاری در حوزۀ انرژی میهمی مهدی دانش‌آموختۀ دورۀ دکتری حقوق خصوصی، گروه حقوق خصوصی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران باقری محمود دانشیار گروه حقوق خصوصی و اسلامی، دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، ایران 23 09 2017 3 2 405 433 28 10 2017 29 01 2018 Copyright © 2017, University of Tehran. 2017 https://jrels.ut.ac.ir/article_65815.html

معیار احراز سلب مالکیت غیرمستقیم سال‌هاست که در کانون مباحث حمایتی قرار گرفته است. احراز عمل سلب مالکیت به صورت مصداقی و موردی روش کاربردی عمومی و به‌نوعی روش حاکم در مراجع داوری با وجود اختلاف‌نظرهای موجود در رویۀ داوری است، اما این بحث نیز در میان صاحب‌نظران وجود دارد که آیا مراجع داوری باید تشویق شوند که روش شفاف، متحدالشکل و مناسبی را تبیین کنند؟ این مقاله پس از بررسی پیچیدگی‌ها و ابهامات معیارهای کنونی احراز سلب مالکیت غیرمستقیم و توجیه لزوم وجود مبنای عام یا معیار شفاف و واحدی که در آن حداقل الزامات سلب مالکیت غیرمستقیم تبیین شده باشد، درنهایت با استقرا از نظریات اندیشمندان این حوزه پیشنهاد می‌دهد که دیوان‌های داوری زمانی می‌بایست رأی به تحقق سلب مالکیت غیرمستقیم دهند که اولاً، اقدامات دولت میزبان، سرمایه‌گذار را از سوددهی سرمایه‌گذاریش به طور اساسی محروم کند و حداقل یکی از مؤلفه‌های اصلی حقوق مالکیت وی باید از بین رفته باشد و ثانیاً، سرمایه‌گذار نمی‌توانسته است به طور متعارف اقدام دولت میزبان را که به ازبین‌رفتن قابلیت سوددهی سرمایه‌گذاری منجر شده است پیش‌بینی کرده باشد.

 انتظارات مشروع تناسب دولت میزبان سلب مالکیت غیرمستقیم قانون‌گذاری 1. فارسی محبی، محسن (1393). مباحثی از حقوق نفت و گاز در پرتو رویۀ داوری بین‌المللی، چاپ سوم، تهران: شهر دانش. 2. انگلیسی Rudolf Dolzer (2010). Indirect Expropriations: New Developments, 6 th edition, oxford university press. Rudolf Dolzer & Christoph Schreuer (2008). Principles of International Investment Law, 1th edition, Cambridge University Press. Rudolf Dolzer (2012). New Foundations of the Law of Expropriation of Alien Property, 2 th edition, Martinus Nijhoff Publishers. B) Articles Caroline Henckels (2016). "Indirect Expropriation and the Right to Regulate: Revisiting Proportionality Analysis and the Standard of Review in Investor-State Arbitration", Journal of World Energy Law and Business, vol. 9. Orrego Vicuna (2014). "Dissenting Opinion of Arbitrator Orrego Vicuna", Journal of International Dispute Settlement, vol. 5. GC Christie (2006). "What Constitutes a Taking of Property Under International Law?", N Y. U.L. Review, New york, Vol. 78. Arno E Gildemeister (2014). "How Much is Too Much: When is Taxation Tantamount to Expropriation", ICSID Rev, vol. 29. L Yves Fortier & Stephen L Drymer (2008). "Indirect Expropriation in the Law of International Investment: I Know It When I See It, or Caveat Investor", 13(1) Asia Pac L Rev, vol. 13. Jan Paulsson (2014). "Indirect expropriation: is the right to regulate at Risk?", (12 December 2005), Journal of International Economic Law, ,vol. 17, online: oecd.org accessed 26 August 2015. C)  آرای مراجع داوری Occidental Petroleum Corporation and Occidental Exploration and Production Company v The Republic of Ecuador, ICSID Award, (2012), ARB/06/11, Award.  El Paso Energy International Company v The Argentine Republic, ICSID Award, (2011), ARB/03/15. Marvin Roy Feldman Karpa v United Mexican States, ICSID Award, (2002), ARB (AF)/99/1 Award. Eudoro A Oguin v Republic of Paraguay, ICSID Award,  (2001), ARB/ 98/5, Award. ConocoPhillips Company et al v The Bolivarian Republic of Venezuela, ICSID Award, (2013), ARB/07/30. Burlington Resources Inc v Republic of Ecuador, ICSID Award,(2012), ARB/08/5. Enron Corporation and Ponderosa Assets, LP v Argentine Republic, ICSID Award, (2009), ARB/01/3 LG&E Energy Corp, LG&E Capital Corp, and LG&E International, Inc v Argentine Republic, ICSID Award, (2007), ARB/02/1. Tecnicas Medioambientales Tecmed SA v The United Mexican States, ICSID Award, (2003) ARB (AF)/00/2. Total SA v Argentine Republic, ICSID Award, (2010), ARB/04/1. Sempra Energy International v Argentine Republic (2007), ARB/02/16 ICSID Award, Total (n 17). CMS Gas Transmission Company v The Argentine Republic, ICSID Award, (2005), ARB/01/8 Mobil Corporation, Venezuela Holdings, BV, Mobil Cerro Negro Holding, Ltd, Mobil Venezolana De Petroleos Holdings, Inc, Mobil Cerro Negro,Ltd, and Mobil Venezolana De Petroleos, Inc v Bolivarian Republic of Venezuela, ICSID Award,  (2014), ARB/07/27, Award at 97. Sea-Land Service Inc v Iran, (Iran–US Claims Tribunal),(1984), Award No 135-33-1 SD Myers Inc v Canada , UNCITRAL, (2000), Partial Award. Methanex Corporation v United States of America , UNCITRAL, (2005), Final Award at para 102. BG Group Plc v The Republic of Argentina, UNCITRAL, (2007) Enron (n 1); LG&E (n 3); Occidental Exploration and Production Company v The Republic of Ecuador, London Court of International Arbitration ,(2004), UN3467. Petrobart Limited v The Kyrgyz Republic, Stockholm Chamber of Commerce, (2005), 126/2003. Yukos Universal Limited (Isle of Man) v The Russian Federation, AA 227, Final Award; Hulley Enterprises Limited (Cyprus) v The Russian Federation, AA 226, Final Award; and Veteran Petroleum Limited(Cyprus) v The Russian Federation, AA 228 (Permanent Court of Arbitration), Final Award. Phillips Petroleum Company Iran v The Islamic Republic of Iran, The National Iranian Oil Company (1989). D) معاهدات و اسناد The 2012 US Model BIT maintains most provisions of the 2004 Model BIT. US Department of State, ‘Model Bilateral Investment Treaty’ (20 April 2012), online: state.gov . Canada Model BIT 2004, Annex B.13(1), online: italaw.com .