مطالعات حقوق انرژی

مطالعات حقوق انرژی

تحول الزامات حقوقی بهره‌برداری از معادن و نفت‌وگاز در پرتو فناوری‌های دیجیتال در نظام حقوقی ایران

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق نفت و گاز دانشگاه تهران
2 دانشیار گروه حقوق عمومی دانشگاه تهران
10.22059/jrels.2026.412460.620
چکیده
تحول دیجیتال، ساختار سنتی بهره‌برداری از منابع طبیعی را دگرگون ساخته و پرسش‌های نوینی را در نظام حقوقی پدید آورده‌است. فناوری‌های دیجیتال مانند سامانه‌های داده‌محور، هوش مصنوعی، اینترنت اشیاء صنعتی و زیرساخت‌های مبتنی بر بلاکچین بر الزامات حقوقی بهره‌برداری از منابع معدنی مؤثر است. مسئله اصلی این است که آیا چارچوب‌های موجود در حقوق معادن و نفت‌وگاز، که بر نظارت فیزیکی، مسئولیت کلاسیک و سازوکارهای قراردادی سنتی استوارند، توان پاسخ‌گویی به اقتضائات حکمرانی داده‌محور و عملیات هوشمند را دارند یا نیازمند بازآرایی‌اند. پژوهش با رویکردی تحلیلی_تطبیقی نشان می‌دهد دیجیتالی‌شدن، مفاهیمی چون مالکیت و حاکمیت داده، مسئولیت الگوریتمی، امنیت سایبری صنعتی، تنظیم‌گری هوشمند و قراردادهای خوداجرا را به کانون نظم حقوقی بهره‌برداری وارد کرده‌است. در نتیجه، نظام حقوقی ایران با وجود برخی سیاست‌های تحول دیجیتال، فاقد چارچوب منسجم و یکپارچه برای تنظیم‌گری داده‌محور در صنایع استخراجی است و گذار موفق به «بهره‌برداری هوشمند» مستلزم اصلاح ساختاری در قوانین، نهادهای تنظیم‌گر و الگوهای قراردادی است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Transformation of Legal Frameworks Governing Mining and Oil and Gas Exploitation under Digital Technologies in Iran’s Legal System

نویسندگان English

Mitra Eslami Shahrbabaki 1
Mehdi Piri 2
1 PhD student (Oil and Gas Law) in Tehran university
2 Associate Professor, Department of Public Law, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

Digital transformation in the mining sectors has reshaped the traditional structure of resource exploitation and raised new legal questions. Digital technologies — including data‑driven systems, artificial intelligence, the industrial Internet of Things (IoT), and blockchain‑based infrastructures — affect the legal requirements governing the exploitation of mineral and hydrocarbon resources in the Iranian legal system. The central question is whether existing legal frameworks, built on physical supervision, classical liability regimes, and traditional contractual mechanisms, can address the demands of data‑driven governance and intelligent operations or require fundamental restructuring. Using an analytical‑comparative approach, the study shows that digitalization has introduced concepts such as data ownership and sovereignty, algorithmic liability, industrial cybersecurity, smart regulation, and self‑executing contracts into the core of legal governance. Despite ongoing digital transformation policies, the Iranian legal system still lacks a coherent framework for data‑driven regulation in extractive industries. Transition toward “smart exploitation” requires structural reforms in laws, regulatory institutions, and contractual models.

کلیدواژه‌ها English

Data governance
Digital transformation
Digital mining
Legal requirements
Smart regulation

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 22 شهریور 1405