جایگاه حقوق بشر در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری حقوق بین‌الملل عمومی دانشگاه آزاد اسلامی واحد زنجان

2 استادیار گروه حقوق بین‌الملل دانشگاه آزاد اسلامی واحد زنجان

3 استادیار حقوق بین‌الملل دانشگاه شهید مدنی آذربایجان

چکیده

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، کاربرد اتم را در راستای صلح، سلامت و سعادت بشر هدف‌گذاری کرده و دارای سه مأموریت در زمینۀ پادمان، ایمنی و علوم و فنون هسته‌ای است. در زمینۀ پادمان و ایمنی که از ماهیت سلبی برخوردارند، اگر از طرف آژانس تعللی رخ دهد، حقوقی همچون حق بر حیات، حق بر سلامتی و حق بر محیط زیست نقض می‌گردد. افزون بر آن‌که، در خصوص علم و فناوری و به خدمت گرفتن اتم برای صلح که از ماهیت ایجابی برخوردارند، نیازمند اقدامات آژانس در جهت تحقق حقوق بشر هستیم. با توجه به اینکه حقوق بشر بایستی همواره به‌عنوان نقطۀ عزیمت فعالیت‌های سازمان‌های بین‌المللی در راستای توسعۀ تدریجی حقوق بین‌الملل باشد، عملکرد آژانس از تعارض رویکرد هنجاری و عملی آن در قبال حقوق بشر حکایت دارد. اگرچه اهداف توسعۀ هزاره در کانون توجه آژانس قرار دارد، به دلایل متعدد، ازجمله ناباوری کشورهای توسعه‌یافته به مقولۀ حق بر توسعه و نیز بی‌توجهی خود آژانس به اصولی همچون اصل برابری، اصل عدم تبعیض و نبود سازوکاری جهت الزام کشورهای هسته‌ای مبنی بر تعهد انتقال دانش هسته‌ای به کشورهای درحال توسعه، باعث شده است که در دو حوزۀ مأموریت پادمانی و ترویج علوم و فنون صلح‌آمیز هسته‌ای، چندان کامیاب نباشد.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی
1. ابراهیم‌گل، علیرضا (1387). «تحولات حفظ صلح در سازمان ملل متحد: حفظ صلح، ایجاد صلح، تحکیم صلح». فصلنامۀ تحقیقات حقوقی، دورۀ11، شمارۀ 47، ص 257- 225.
2. ابراهیمی، نصرالله (1392). «رشتۀ حقوق انرژی در ایران؛ فرصت‌ها و چالش‌ها: طرح و بررسی یک پیشنهاد». در کتاب: حقوق انرژی نخستین همایش ملی، به اهتمام الهام امین‌زاده، چاپ دوم، تهران، نشر دادگستر.
3. احمدی، سید محمدصادق؛ بدیسار، سید ناصرالدین (1395). «حق بر آب در نظام بین‌المللی حقوق بشر». دوفصلنامۀ حقوق محیط زیست، سال اول، شمارۀ 2، پاییز و زمستان، ص 50- 38.
4. بیگ‌زاده، ابراهیم (1391). حقوق سازمان‌های بین‌المللی. چاپ دوم، تهران، انتشارات مجد.
5. جلالی، محمود (1383). «حقوق بین‌الملل انرژی هسته‌ای و وضعیت ایران». اندیشه‌های حقوقی، سال دوم، شمارۀ 7، ص 102- 75.
6. حسینی، منصوره (1381). «تدابیر بین‌المللی حفاظت از محیط زیست در قبال آلودگی اتمی». فصلنامۀ ندای صادق، شمارۀ 25، ص 133- 111.
7. داداشی، آزاده (1395). حقوق اطلاع‌رسانی هسته‌ای. چاپ اول، تهران، انتشارات خرسندی.
8. رضایی، صالح (1388). «نقش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در توسعه و اجرای حقوق بین‌الملل». فصلنامۀ راهبرد، سال هجدهم، شمارۀ 50، ص 164- 149.
9. سادات‌میدانی، حسین (1395). «اختلافات آژانس بین‌المللی انرژی اتمی با ایران در پروندۀ هسته‌ای از دیدگاه حقوق بین‌الملل». مجلۀ حقوقی بین‌المللی، شمارۀ 54، ص 256- 219.
10. ساعد، نادر (1386). «حاکمیت دولت‌ها و سازوکارهای بین‌المللی بازرسی در امور خلع سلاح». پژوهشنامۀ روابط بین‌الملل، شمارۀ ویژه، ص 49- 11.
11. سرتیپی، حسین و همکاران (1392). حقوق امنیت هسته‌ای (بررسی رویکرد نظام عدم اشاعۀ هسته‌ای). چاپ اول، تهران، نشر میزان.
12. شریفی طرازکوهی، حسین؛ فاطمی‌نژاد، سید صلاح‌الدین (1395). «سازمان جهانی تجارت و حقوق بشر». مجلۀ مطالعات حقوقی (دانشگاه شیراز)، دورۀ هشتم، شمارۀ 4، ص 135- 103.
13. طلایی، فرهاد؛ پورسعید، فرزانه (1392). «بررسی تأثیر متقابل حقوق بشر و صلح بر یکدیگر». فصلنامۀ حقوق بشر، سال هشتم، شمارۀ 1 و 2 (پیاپی 15 و 16)، ص 122- 85.
14. طلایی، فرهاد؛ رزم‌خواه، علی (1392). «تعهدات دولت ها در قبال حق بر غذا با توجه به ماده یازدهم میثاق بین المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی». فصلنامۀ مطالعات حقوق خصوصی، سال 43، شمارۀ 2، ص 134- 119.
15. طلایی، فرهاد؛ حیدری، الهام (1394). «نقش سازمان‌های بین‌المللی دارای صلاحیت جهانی در مقابله با آلودگی زیست‌محیطی ناشی از پسماندها». مجلۀ مطالعات حقوقی (دانشگاه شیراز)، دورۀ هفتم، شمارۀ 2، ص171- 123.
16. عباسی، محمود؛ دهقانی، غزاله؛ رضایی، راحله (1394). «الزامات حقوقی اسناد بین‌المللی در قبال بهداشت و سلامت عمومی و چالش‌های فراروی آن». مجلۀ علمی سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران، دورۀ 33، شمارۀ 2، ص 146- 138.
17. عسگری، یداله (1385). «بررسی و تحلیل حقوقی عملکرد آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در مسئلۀ فعالیت‌های هسته‌ای ایران». فصلنامۀ سیاست دفاعی، سال چهاردهم، شمارۀ 55، ص 54- 35.
18. مولایی، یوسف (1376). «تحلیل حقوقی پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای با تأکید بر مادۀ 4 پیمان». مجلۀ دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دورۀ 37، ص 82- 65.
ب) خارجی
19. Ershadul Karim, Md (2018). “Energy Revolution for Our Common Future: An Evaluation of the Emerging International Renewable Energy Law”. Energies 2018, 11(7).
20. Human rights and human security, Bertrand RAMCHARAN at: https://www.peacepalacelibrary.nl/ebooks/files/UNIDIR_pdf-art2018.pdf
21. Jawerth, Nicole; Gaspar, Miklos (2016). The Sustainable Development Goals and the IAEA, IAEA Bulletin, September.
22. JIU/REP/2012/13/Rev, REVIEW OF MANAGEMENT AND ADMINISTRATION IN THE INTERNATIONAL ATOMIC ENERGY AGENCY (IAEA), Prepared by Yishan Zhang,Tadanori Inomata.
23. Legal Affairs ISBN 978-92-64-99143-9, International Nuclear Law:, History, Evolution and Outlook, 10th Anniversary of the International School of Nuclear Law.
24. Introduction to International Safeguardes Available at:
25. Wälde, T (2002). “Access to Energy Networks: A Precondition for Cross-border Energy and Energy Services Trade”. CEPMLP internet journal and (with A. Gunst) now published in 36 J. World Trade.
26. IAEA Annual Report 2015.
27. IAEA Annual Report 2016.
28. UNDP, Environment, Enrgy And UNDP, 2001.
29. World Summit Outcome 2005, UN Doc A/Res/60/1, 2005.(24 October 2005).
31. Ministerial Declaration 28 November 2018.