ملاحظات زیست‌محیطی در قراردادهای نفتی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تخصصی حقوق بین‌الملل عمومی دانشگاه آزاد اسلامی واحد اصفهان (خوراسگان)

2 دانشیار گروه حقوق دانشکده علوم اداری و اقتصاد دانشگاه اصفهان

10.22059/jrels.2021.288470.304

چکیده

کشورهای جهان سوم، به­ویژه ایران و عراق، با وجود داشتن منابع غنی نفتی در دنیا، توجه کمتری به آلودگی‏های ناشی از این منابع داشته‏اند. به نظر می‏رسد مشکلات پیش‌آمده در دنیا و تحریم‏ها علیه ایران باعث شده بود که تنها بر کشف، حفاری و استخراج تمرکز شود. البته به­تازگی ایران و دیگر کشورهای جهان سوم، نیز به این مهم توجه و تأکید دارند؛ زیرا با مشکل آلودگی، پیامدها و هزینۀ سنگین آن برای کشور و شهروندان روبه‏رو شده‏اند؛ اما معضلات آلودگی ناشی از استخراج معادن، تنها به انسان‏ها بازنمی‏گردد. آلودگی نفتی، زندگی آبزیان و چرخۀ اکوسیستم را با خطر جدی روبه‏رو کرده است. این پژوهش، با بیان ملاحظات قانونی و قراردادی حفاظت از محیط ‌زیست در قراردادهای مختلف نفتی ایران، به بررسی قواعد و الزامات محیط ‌زیستی در برخی کشورهای نفت‏خیز جهان همچون نروژ، تایلند، اندونزی و کردستان عراق پرداخته و با واکاوی قراردادهای منعقده و قوانین و مقررات الزام‌آور زیست‏محیطی، مطالعه‏ای تطبیقی دربارۀ رعایت یا عدم رعایت الزامات قانونی و قراردادی در زمینۀ مقابله با آلودگی در صنعت نفت­وگاز آن کشورها و ایران داشته و به این نتیجه دست ‌یافته است که در طول زمان، مقررات و قواعد محیط ‌زیستی بهتر و بیشتری از جانب دولت‏های میزبان برای شرکت‏های فعال در زمینۀ اکتشاف، استخراج و حمل مواد هیدروکربنی وضع و اجرا شده است.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی
1. اخباری، الهه (1394). توازن منافع طرفین در قراردادهای بین‌المللی نفتی. تهران، انتشارات مجد.
2. امیرخانی و همکاران (1395). «حفظ حقوق زیست­محیطی بشر در قراردادهای نفتی». دوفصلنامۀ مطالعات حقوق بشر اسلامی، سال پنجم، شمارۀ 11، پاییز و زمستان، ص 130-113.
3. بیلری، جواد (1391). استانداردهای زیست­محیطی. تهران، انجمن دوست­داران محیط ‌زیست.
4. پوراحمد، احمد؛ حیدری، رقیه (1395). «بررسی آلودگی‌های زیست­محیطی در کشورهای جهان اسلام». فصلنامۀ پژوهش­های سیاسی جهان اسلام، شمارۀ  6 (1)، ص 170-143.‎
5. جاوید، محمدجواد؛ شاهمرادی، عصمت (1395). حقوق نفت­وگاز: موضوعات و تحولات جدید. تهران، نشر مخاطب.
6. حاتمی، علی؛ کریمیان، اسماعیل (1393). حقوق سرمایه‌گذاری خارجی در پرتو قانون و قراردادهای سرمایه‌گذاری. چاپ دوم، تهران، انتشارات تیسا.
7.حسینی، محمدرضا؛ جعفرزاده، درابی (1393). حقوق بین‌الملل انرژی و محیط ‌زیست. تهران، انتشارات مجد.
8. سادات، سید احمد (1395). «حفاظت از محیط ‌زیست در قراردادهای بالادستی نفت». پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد، حقوق نفت­وگاز، دانشگاه صنعت نفت.
9. شعبانی جهرمی، فریده (1397). حقوق حفاری. تهران، شرکت سهامی انتشار.
10. شیروی، عبدالحسین (1395). حقوق نفت و گاز. تهران، انتشارات میزان.
11. شیروی، عبدالحسین؛ امین مجد، فاطمه (1391). «سرمایه‌گذاری خارجی در عملیات بالادستی نفت­وگاز». مجلۀ حقوق خصوصی، شمارۀ 9 (2)، ص34-5.
12. کاظمی نجف‌آبادی، عباس؛ شیرانی، ساعد (1396). قراردادهای نفتی بین‌المللی. تهران، انتشارات شهردانش.
13. مشهدی، علی (1393). مجموعۀ قوانین و مقررات محیط ‌زیست در صنعت نفت. تهران، انتشارات خرسندی.
14. ____ (1392). حق بر محیط ‌زیست سالم. تهران، انتشارات میزان.
15. معصوم­زادگان، سحر (1394). مقررات­گذاری زیست‌محیطی صنایع بالادستی ایران در مقایسه با آمریکا. تهران، بی­نا.
ب) لاتین
16. Bruvoll, A; Larsen, B. M (2002). “Greenhouse gas emissions in Norway: do carbon taxes work?”. Energy policy, 32(4), PP 493-505.
17. Cameron, P (2009). “Decommissioning of oil & gas installations planning for uncertainty in legal & contractual relations”. Nat. Resources & Env't, 14, 121.
18. Arsic, Z (2014). “Convention of Civil Liability for Damage Resulting from Activities Dangerous to the Environment”. Zbornik Radova, 48, 91.
19. Blinn, K. W; Duval, C; Le Leuch, H; Pertuzio, A; Weaver, J; Anderson, O (2009). International Petroleum Exploration and Exploitation Agreements: Legal, Economic, and Policy Aspects, Euromoney Publications.
20. Gunningham, N (2009). “Environment law, regulation and governance: Shifting architectures”. Journal of Environmental Law, 21(2), PP 179-212.
21. Bekker, P. H (1996). “Legality of the Use by a State of Nuclear Weapons in Armed Conflict”. Am. J. Int'l L., 91, 134.
22. Shelton, D; Kiss, A. C (2014). Judicial handbook on environmental Law. UNEP/Earthprint.
23. Smith, E. E; Dzienkowski, J. S; Anderson, O. L; Conine, G. B; Lowe, J. S (1993). International petroleum transactions. p 463.
24. Gray, J. S; Bakke, T; Beck, H. J; Nilssen, I (1999). “Managing the environmental effects of the Norwegian oil and gas industry: from conflict to consensus”. Marine Pollution Bulletin, 38(7), pp 525-530.
25. Hasle, J. R; Kjellén, U; Haugerud, O (2009). “Decision on oil and gas exploration in an Arctic area: case study from the Norwegian Barents Sea”. Safety science, 47(6),  pp832-842.