تملک اراضی و املاک اشخاص خصوصی توسط وزرات نفت و نظام حقوقی جبران خسارت آن

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه حقوق عمومی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

2 دکتری حقوق عمومی دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران (پردیس البرز)

10.22059/jrels.2021.286412.300

چکیده

یکی از مظاهر دخالت دولت و نهادهای عمومی در زندگی اجتماعی، اختیار سلب مالکیت از اراضی و املاک اشخاص با هدف تأمین منافع عمومی است. این دخالت که برمبنای تأمین نظم و خیر عمومی و مصالح اجتماعی انجام می‌گیرد، زمینۀ ایجاد مسئولیت مدنی دولت را بر پایۀ مبانی مشخصی، مانند اصل برابری در برابر قانون و نظریه­های سازماندهی زیان، خدمت عمومی و همبستگی اجتماعی، فراهم می‌نماید. در این میان، وزارت نفت با توجه به وظایف مهمی که در زمینۀ اجرای طرح‌های عمومی و عمرانی برعهده دارد، براساس قوانین مختلفی مانند لایحۀ قانونی نحوۀ خرید و تملک اراضی و املاک برای اجرای برنامه‌های عمومی، عمرانی و نظامی، حوزۀ صلاحیت گسترده‌ای را در زمینۀ سلب مالکیت از اراضی و املاک برای خود فراهم کرده و قانون، مسئولیت جبران خسارت مالکان را برعهدۀ آن­ها گذاشته است. بااین­حال، در فرضی که اقدامات دولت در این حوزه مبتنی بر شرایط قانونی نبوده و یا مصداق تصرف عدوانی باشد، راهکارهای مختلفی برای طرح دعوا علیه دولت در دیوان عدالت اداری و دادگاه­های عمومی حقوقی وجود دارد که مقالۀ پیش­رو به تبیین و بررسی آن­ها می‌پردازد. 

کلیدواژه‌ها


1. امامی، محمد؛ واعظی، سیدمجتبی؛ سلیمانی، مهستی (1391). ضوابط دعاوی قابل طرح در دیوان عدالت اداری. تهران، نشر میزان.
2. بهشتیان، سیدمحسن (1386). بررسی نظم حاکم بر حقوق مالکانه در برابر طرح‌های عمومی شهرداری. بی­جا، انتشارات طرح نوین اندیشه.
3. پیلوار، رحیم (1393). «ضرورت دفاع از اموال خصوصی در برابر اخذ آن از سوی دولت برای نفع عمومی». نشریۀ مطالعات حقوق تطبیقی، دورۀ 5، شمارۀ 1، ص 37-55.
4. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1378). حقوق ثبت املاک. جلد اول، چاپ سوم، تهران، کتابخانۀ گنج دانش.
5. حسینی‌نژاد، حسینقلی (1377). مسئولیت مدنی. تهران، انتشارات مجد.
6. دانشوری، حسین؛ چاوشی، محمدصادق (1392). جایگاه اراضی مشمول اصلاحات ارضی در نظام حقوقی ایران. تهران، نشر دادگستر.
7. رضایی‌زاده، محمدجواد (1391). حقوق برنامه‌ریزی شهری. تهران، انتشارات مجد.8. زرگوش، مشتاق (1392). مسئولیت مدنی دولت و کارکنان آن. تهران، نشر جنگل.
9. ____ (1389). مسئولیت مدنی دولت. جلد 1 و 2، تهران، نشر میزان.
10. سالاری، مصطفی (1391). تحصیل و تملک اراضی توسط دولت. تهران، نشر دادگستر.
11. شمس، عبدالله (1395). اجرای احکام مدنی. جلد 1و2، چاپ دوم، تهران، نشر دراک.
12. عباسی، بیژن (1389). حقوق اداری. تهران، نشر دادگستر.
13. کاتوزیان، ناصر (1378). الزام­های خارج از قرارداد. جلد 1و2، چاپ دوم، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
14. ____ (1366). حقوق مدنی، عقود معین. تهران، انتشارات دانشگاه تهران.
15. کامیار، غلامرضا (1394). حقوق شهری و شهرسازی. چاپ هفتم، تهران، انتشارات مجد.
16. گروسیوس، هوگو (1395). حقوق جنگ و صلح. ترجمۀ حسین پیران، تهران، انتشارات شهردانش.
17. محمدی، امید (1395). تهدید حقوق مالکانه در طرح‌های عمومی و عمرانی. تهران، انتشارات جنگل.
18. ملکوتی، رسول (1396). مسئولیت مدنی دولت. تهران، انتشارات مجد.
19. میرزایی، علیرضا (1396). تملک اراضی توسط دولت و شهرداری. چاپ چهارم، تهران، انتشارات بهنامی.
20. میرشکاری، عباس (1395). اصول اروپایی حقوق مسئولیت مدنی. تهران، شرکت سهامی انتشار.
21. هداوند، مهدی (1394). حقوق اداری تطبیقی. جلد 1و2، چاپ پنجم، تهران، انتشارات سمت.