ماهیت رویه‌های بین‌المللی صنعت نفت و آثار آن بر قانون حاکم بر قراردادهای بخش بالادستی

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه حقوق خصوصی و اقتصادی دانشکدة حقوق دانشگاه علامة طباطبائی

2 دانشجوی دکتری مدیریت قراردادهای بین‌المللی نفت‌وگاز دانشکدة حقوق دانشگاه علامه طباطبائی

10.22059/jrels.2021.309452.390

چکیده

رویه­های بین­المللی صنعت نفت حاصل فعالیت بازیگران مختلف فعال در این صنعت به­منظور بهینه­سازی روش­ها و افزایش کارایی تولید، ایمنی عملیات نفتی و حفاظت از محیط زیست طی بیش از 160 سال از پیدایش این صنعت بوده­اند. در این مقاله، نخست ماهیت این رویه­ها و مفاهیم مشابه مورد بررسی قرار گرفته و منابع آن تشریح شده است. در ادامه، با مروری بر ویژگی­های قراردادهای بخش بالادستی، آثار این رویه­ها بر قانون حاکم بر قراردادهای این بخش بررسی شده است. با استناد به نظریۀ تجزیۀ قرارداد (دپساژ) نشان داده شد که رویه­های بین­المللی صنعت نفت به­عنوان مجموعه­ای از قواعد فراملی، در کنار قانون حاکم تعیین­شده توسط طرفین قرارداد عمل می­کنند. سپس با مرور رویه­های داوری در صنعت نفت، نشان داده شد که با وجود تلاش کشورهای میزبانِ شرکت­های بین­المللی برای حاکمیت قوانین داخلی بر تمامی جنبه­های قراردادی در بخش اکتشاف و تولید، برتری حقوق بین­الملل نسبت به حقوق داخلی (در زمینۀ تکالیف بین­المللی یک کشور) و عدم امکان استناد به حقوق داخلی و نقض تعهدات بین­المللی (ناشی از پیمان سرمایه­گذاری) در آرای دیوان­های داوری نمایان است.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی
1. اسلامی، مسعود (1393). «نقدی بر نظریه­های Lex Petrolea و Lex Mercatorea در حقوق و قراردادهای بین­المللی نفت». مجلة حقوقی بین­المللی، شمارة 50، ص 36-9.
2. القشیری، احمد؛ ریاض، طارق (1382). «قانون حاکم بر نسل جدید قراردادهای نفتی: چرخش در روند داوری». ترجمۀ محسن محبی، مجلة حقوقی بین­المللی، شمارة 29، ص 109-29.
3. زاهدی، مهدی؛ محمودی کردی، زهرا؛ قدیری­نژاد، سیده عاطفه (1399). «از لکس مرکاتوریا تا حقوق تجارت فراملی در معنای مقتضی». فصلنامۀ پژوهش حقوق خصوصی، سال هشتم، شمارۀ 31، ص 85-65.
4. سوناراجه، ام (1383). «معاهدات دوجانبۀ سرمایه­گذاری». ترجمۀ توکل حبیب­زاده، مجلة حقوقی بین­المللی، شمارة 30، ص 327-251.
5. شریعت باقری، محمدجواد (1391). «حاکمیت اراده بر قراردادهای بین­المللی خصوصی». فصلنامۀ دیدگاه­های حقوق قضایی، دورۀ 17، شمارۀ 58، ص 140-98.
6. شیروی، عبدالحسین (1397). حقوق نفت و گاز. تهران، انتشارات میزان.
7. علومی یزدی، حمیدرضا؛ حاذق­پور، رضا (1396). «جایگاه حقوق عرفی بازرگانی فراملی در داوری تجاری بین­المللی». فصلنامۀ پژوهشحقوقخصوصی، سال پنجم، شمارۀ 19، ص 131-97.
8. کاتوزیان، ناصر (1393). قانون مدنی در نظم حقوقی. تهران، انتشارات میزان.
9. گوود، روی­اٍم (1386). «عرف و پذیرش آن در حقوق بازرگانی فراملی». ترجمۀ حمیدرضا علومی یزدی، مجلة حقوقی بین­المللی، شمارة 36، ص 241-201.
10. نیکبخت، حمیدرضا (1384). «تعارض قوانین در قراردادها (قانون حاکم بر تعهدات قراردادی و اصل حاکمیت اراده)». مجلۀحقوقی، دفتر خدمات حقوقی بین­المللی جمهوری اسلامی ایران، شمارة 32، ص 51-7.
11. نیکبخت، حمیدرضا؛ عیوض­پور، علی­اصغر (1390). «اصل حاکمیت (آزادی اراده) به­عنوان قاعدۀ حل تعارض در تعهدات غیرقراردادی: نگاهی به نظام حقوق اتحادیۀ اروپا». مجلۀحقوقی، دفتر خدمات حقوقی بین­المللی جمهوری اسلامی ایران، شمارۀ 44، ص 54-13.
ب) خارجی
12. Bishop, D (1998). “International Arbitration of Petroleum Disputes: The Development of Lex Petrolea”. 23 Yearbook of Commercial Arbitration, pp. 1131-1209.
13. Bowman, John P (2015). “Lex petrolea: Sources and Successes of International Petroleum Law”. 39 Texas State Bar Oil, Gas & Energy,Res L Sec Rep 81, 86.
14. Childs, Thomas CC (2011). “Update on Lex Petrolea: The Continuing Development of Customary Law Relating to International Oil and Gas, Exploration and Production”. Journal of World Energy Law and Business, vol.4, issue 3, pp. 214-259.
15. DE JESÚS, A.O. (2012). “The Prodigious Story of the Lex Petrolea and the Rhinoceros, Philosophical Aspects of the Transnational Legal Order of the Petroleum Society”. TPLI Series on Transnational Petroleum Law, Vol. 1, No. 1.
16. Daintith, Terence (2017). “Against lex petrolea”. Journal of World Energy Law and Business, Vol.10, Issue 1, p.1-13.
17. Fancher, G (1956). “Henry Darcy - Engineer and Benefactor of Mankind”. Journal of Petroleum Technology University of Texas, Austin, Texas, Vol.8, Issue 10.
18. Gaillard, Emmanuel; Savage, John (eds) (1999). Fouchard Gaillard Goldman on International Commercial Arbitration. The Hague: Kluwer Law International.
19. García, Julian C (2012). Best Industry Practices and Environmental Regulation for Offshore Petroleum Operations - A Contribution to the Study of the Lex Petrolea”. TPLI Series on Transnational Petroleum Law, Vol. 1, N° 2.
20. Karton, Joshua (2017). “The Rise of Sectorally Differentiated Contract Law”.American Journal of International Law, Vol. 111, pp. 106-111.
21. Kontorovich, Eugene (2007). “Inefficient Customs in International Law". University of Chicago Public Law & Legal Theory, Working Paper, No.154, pp. 859-922.
22. Kramer, Bruce M; Anderson, Owen L (2005). “The rule of capture- an oil and gas perspective”. Environmental Law, Vol.35, pp. 899-954.
23. Kurdistan PSA model (2007) at:
24. Latham & Watkins (2016). The book of Jargon, Oil and Gas. Latham & Watkins LLP.
25. Martin, A. Timothy (2012). “Lex Petrolea in international law”. in R King (ed), Dispute Resolution in the Energy Sector: A Practitioner’s Handbook (Globe Law and Business), pp. 95–108.
26. Martin, A. Timothy; Park, J. Jay (2010). “Global petroleum industry model contracts revisited: Higher, faster, stronger”. Journal of World Energy Law & Business, vol.3, No.1, pp. 4-43.
27. OGP: Regulators’ Use of Standards, Report No. 426, 2010, P.3 at: http://www.ogp.org.uk/pubs/426.pdf
28. Pierce, David E (2004). “Defining the Role of Industry Custom ad Usage in Oil & Gas Litigation”. SMU Law Review, vol.57, pp. 387-469.
29. Reese, W. L. M (1973). “Depecage, a common phenomenon in choice of law”. Columbia Law Review, vol. 73, No. 1.
30. Restatement (Second) of Contracts § 222 (1981).
31. Sadek El-Kosheri, Ahmed (1975). “Le régime juridique créé par les accords de participation dans le domaine pétrolier (Volume 147)”. in: Collected Courses of the Hague Academy of International Law, available at:
 http://dx.doi.org/10.1163/1875-8096_pplrdc_A9789028610088_02
32. Smith, Ernest E (1992). “From Concessions to Service Contracts”. Tulsa Law Review, Volume 27, pp. 493-524.
33. Talus, Kim; Looper, Scott; Otillar, Steven (2012). “Lex Petrolea and the internationalization of petroleum agreements: focus on Host Government Contracts”. The Journal of World Energy Law & Business, Vol.5, Issue 3, pp. 181–193.
34. Toth, Orsolya (2017). The Lex Mercatoria in Theory and Practice. OUP Oxford.
35. Wawryk, Alex (2015). “Petroleum Regulation in an International Context: The Universality of Petroleum Regulation and the Concept of lex petrolea”. in Tina Hunter (ed), Regulation of the Upstream Petroleum Sector A Comparative Study of Licensing and Concession Systems (Edward Elgar) pp. 3–35.
- آرای مراجع داوری
36. “Government of the Libyan Arab Republic versus BP Exploration Company (Libya) Limited” (1979), 53 I.L.R. 297.
37. “Government of the Libyan Arab Republic versus Libyan American Oil Company (LIAMCO)” (1981), I.L.M, vol. 20, no. 1, pp. 1–87.
38. “Government of the Libyan Arab Republic versus Texaco Overseas Petroleum Company/California Asiatic Oil Company” (1978), I.L.M., vol. 17, no. 1, pp. 1–37.
39. “Government of Qatar versus WINTERSHALL A.G., et al” (1989) I.L.M., vol. 28, no. 4: pp. 795-841.
40.  “Kuwait versus the American Independent Oil Company (AMINOIL)” (1982). I.L.M., vol. 21, no. 5, pp. 976–1053.
41. “National Iranian Oil Company versus Sapphire International Petroleum” (1964), I.C.L.Q., vol. 13, no. 3, pp. 987–1021.
42.  “Ruler of Qatar versus International Marine Oil Co” (1953), 20 I.L.R. 534.
43.  “Republic of Kazakhstan versus Caratube International Oil Company LLP and Mr. Devincci Salah Hourani” ICSID Case No. ARB/13/13, 27 September 2017.
44.  “Saudi Arabia versus Arabian American Oil Co. (ARAMCO)” (1963). 27 I. L. R. 117.
45. “Sheikh of Abu Dhabi versus Petroleum Development (Trucial Coast) Ltd” (1952), I.C.L.Q., vol.1, no. 2, pp. 242-61.
46.  “Venezuela versus Conocophillips Petrozuata B.V, Conocophillips Hamaca B.V, Conocophillips Gulf of Paria B.V. and Conocophillips Company” ICSID Case No. Arb/07/30, 8 March 2019.
- اسناد بین المللی
47. Convention on the law applicable to contractual obligations (1980).
48. Hague Principles on Choice of Law in International Commercial Contracts (approved on 19 March 2015).
49. ICC Arbitration Rules (in force as from 1 March 2017).
50. ICSID Convention (reprinted 2006).
51. IDI Resolution on the Proper Law of the Contract in Agreements between a State and a Foreign Private Person (1979).
52. UNCITRAL Arbitration Rule (as revised in 2010).
53. UNIDROIT Principles Of International Commercial Contracts (2010).
54. United Nations Convention on Contracts for the International Sale of Goods (1980).