مدیریت دانش در سیر تاریخی قراردادهای بالادستی صنعت نفت ایران

نوع مقاله: علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی

2 استادیار دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی

3 دانشجوی دکتری مدیریت قراردادهای بین‌المللی نفت و گاز دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامۀ طباطبائی

چکیده

ایران با داشتن ذخایر عظیم هیدروکربوری جهان، با گذشت بیش از یک قرن از نخستین استخراج و بهره­برداری نفت در قلمرو خود، تا امروز به یک قرارداد جامع که زمینه­ساز پیشرفت دانش فنی کشور و سوق­دهنده به حداکثرسازی ظرفیت اقتصادی میادین هیدروکربوری باشد، دست نیافته است. در این پژوهش ضمن نگاهی اجمالی به دانش و مدیریت آن، به عنوان شرط لازم انتقال فناوری، قراردادهای نفتی امتیازی، مشارکتی و خدماتی پیش و پس از انقلاب اسلامی، از نگاه مدیریت دانش واکاوی شده­اند. نتایج به‌دست‌آمده، نشان می­دهد قراردادهای امتیازی فارغ از رویکرد دانشی و بدون فراهم کردن بستر تحقق ابعاد و فرایندهای مدیریت دانش تنظیم شده و قراردادهای مشارکتی و خدماتی نیز به اختصار و بدون تأمین تضمین­های لازم، تنها زمینه­ساز کسب دانش بوده و رویکردی به سایر ابعاد مدیریت دانش نداشته است. پس از انقلاب اسلامی، با وجود تحولات و پیشرفت­های شگرف دانش در چند دهۀ اخیر، شروط راهبردی برای تحقق ابعاد مدیریت دانش و توسعه دانش و فناوری در قراردادهای بیع متقابل به روشنی مطرح نشده است و در نسل سوم این قراردادها، بُعد اجرایی انتقال فناوری فقط در سطح آموزش نیروهای انسانی، آن هم نه به صورت مطلوب نمود می­یابد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


.فارسی

الف) کتاب­ها

1. اشتریان، کیومرث؛ امامی میبدی، راضیه (1389). دانش ضمنی و سیاست­های انتقال تکنولوژی با تأکید بر فناوری اطلاعات و ارتباطات. چاپ اول، تهران، انتشارات دانشگاه تهران.

2. امانی، مسعود (1389). حقوق قراردادهای بین­المللی نفت. تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق (ع).

3. امور حقوقی شرکت ملی نفت ایران (1381). مجموعۀ قوانین و مقررات نفت، گاز و پتروشیمی. تهران، ادارۀ کل روابط عمومی وزارت نفت.

4. تولایی، روح‌الله؛ محمدزاده، مهرداد (1396). فنون و ابزارهای روش تحقیق در مدیریت. تهران، انتشارات جهاد دانشگاهی.

5. حبیبی، علی (1387). پیاده­سازی مدیریت دانش در سازمان­های مهندسی. تهران، انتشارات ارگ.

6. دهقانی، تورج (1393). سرمایه­گذاری و تأمین مالی در پروژه­های نفت و گاز. تهران، انتشارات مؤسسۀ مطالعات بین­المللی انرژی.

7. ذوقی، ایرج (1381). مسائل سیاسی- اقتصادی نفت ایران. چاپ ششم، تهران، انتشارات پازنگ.

8. رادینگ، آلن (1383). مدیریت دانش و موفقیت در اقتصاد جهانی مبتنی بر اطلاعات. ترجمۀ محمدحسین لطیفی، چاپ اول، تهران، انتشارات سمت.

9. شیروی، عبدالحسین (1393). حقوق نفت و گاز. چاپ دوم، تهران، نشر میزان.

10. نوروزی، حجت (1391). «انتقال تکنولوژی در قراردادهای بیع متقابل توسعۀ میادین هیدروکربوری ایران» در کتاب: صنعت نفت و گاز به زبان غیر فنی. به کوشش عاطفه تکلیف، تهران، مدیریت پژوهش و فناوری شرکت ملی نفت ایران و پژوهشکدۀ علوم اقتصادی دانشگاه علامۀ طباطبایی.

11. محبی، محسن (1386). مباحثی از حقوق نفت و گاز در پرتو رویۀ داوری بین­المللی، سلب مالکیت و غرامت در قراردادهای نفتی. تهران، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش­های حقوقی شهر دانش.

12. پیش­گفتاری بر آسیب­شناسی صنعت نفت ایران (1394)، کد موضوعی: 310، شمارۀ مسلسل: 14592، تهران، مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی.

13. کاظمی، عباس (1393). آشنایی با قراردادهای نفتی. چاپ اول، تهران، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش­های حقوقی شهر دانش.

ب) مقاله­ها

14. ابراهیمی، نصرالله؛ خوش­چهره، فاطمه (1394). «استفاده، انتقال و توسعۀ تکنولوژی در صنایع بالادستی نفت و گاز ایران». فصلنامۀ حقوق پزشکی، دورۀ نهم، ویژه­نامۀ حقوق مالکیت فکری، ص 65-102.

15. ابراهیمی، نصرالله؛ صادقی مقدم، محمدحسن؛ سراج، نرگس (1391). «انتقادهای وارده بر قراردادهای بیع متقابل صنعت نفت و گاز ایران و پاسخ­های آن». فصلنامۀ حقوق، مجلۀ دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی، دورۀ 42، شمارۀ 4، ص 1-19.

16. ابراهیمی، سیدنصرالله؛ شیریجیان، محمد (1393). «قراردادهای بالادستی نفت و گاز نظام جمهوری اسلامی ایران و تبیین دلالت­های قانونی و الزامات قراردادی جدید». فصلنامۀ اقتصاد انرژی ایران، سال سوم، شمارۀ 10، ص 1-39.

17. الوانی، سیدمهدی؛ شاهقلیان، کیوان (1385). «طراحی الگوی ارزیابی سطح مدیریت دانش در سازمان­های صنعتی ایران (پژوهشی در صنعت خودرو)». فصلنامۀ مطالعات مدیریت (بهبود و تحول)، دورۀ 52، شمارۀ 4، ص 1-16.

18. ایران­پور، فرهاد (1387). «انواع قراردادهای نفتی». فصلنامۀ حقوق، مجلۀ دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، دورۀ 38، شمارۀ 2، ص 25-38.

19. درخشان، مسعود؛ تکلیف، عاطفه (1394). «انتقال و توسعۀ فناوری در بخش بالادستی صنعت نفت ایران: ملاحظاتی در مفاهیم، الزامات، چالش­ها و راهکارها». فصلنامۀ اقتصاد انرژی ایران، دورۀ 4، شمارۀ 14، ص 33-88.

20. درخشان، مسعود (1392). «ویژگی­های مطلوب قراردادهای نفتی». فصلنامۀ اقتصاد انرژی ایران، دورۀ 3، شمارۀ 9، ص 53-113.

21. شافع، میرشه­بیز؛ رحیمی، فتح الله (1394). «دگردیسی و تکامل مرحله­ای قراردادهای بین­المللی نفتی بیع متقابل در بستر حقوق ایران». دانش حسابرسی، سال چهارم، شمارۀ 85، ص 29-64.

22. شکوهی، محمدرضا؛ نادران، الیاس (1390). «تاریخ تحولات قراردادها در صنعت نفت ایران؛ با تأکید بر 1353-1333». دو فصلنامۀ تاریخ ایران، دورۀ 4 شمارۀ 1، ص 77-110.

23. شمشیری، صادق (1393). «انتقال فناوری در قراردادهای نفتی بیع متقابل و تأثیر مقررات سازمان تجارت جهانی بر آن». فصلنامۀ پژوهشنامۀ بازرگانی، شمارۀ 72، ص 83-109.

24. نوری، بهروز؛ علیپور، رضا (1393). «سیاست­های بومی­سازی در زنجیرۀ ارزش». ماهنامۀ علمی- ترویجی اکتشاف و تولید نفت و گاز، شرکت ملی نفت ایران، شمارۀ 119، ص 21-27.

ج) سایر

25. سامانۀ قوانین و مقررات کشور (1388). لوح حق. تهران، مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی.

26. شیریجیان، محمد (1395). «تحلیل مقایسه­ای سرمایه­گذاری و تولید بهینۀ نفت در قراردادهای بیع متقابل و مشارکت در تولید مبتنی بر مبانی فقهی و روش­های بهینه­سازی». رسالۀ دکتری، تهران، دانشکدۀ اقتصاد دانشگاه امام صادق(ع).

27. لوح جامع قوانین و مقررات (1395). نسخۀ 4.9.1. تهران، معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات، معاونت حقوقی ریاست جمهوری (www.dotic.ir)

 2.انگلیسی

28. Bp statistical review of world energy 2017 (https://www.bp.com).

29. McCune, J. (1999). “Thirst for knowledge”, Management Review, Vol. 88 No. 4,pp.10-12.

30. Malhorta Yogesh (2000).''Knowledge Management for E-Business Performance: Advancing Information Strategy to Internet Time”, Information Strategy: The Executive’s Journal, Vol.16, No. 4, pp.5-16.

31. Pearlson, K. E. and C. S. Saunders (2002). Managing and using information systems; a strategic approach, 2ed, John Wiley & Sons, New York.

32. Probst, Gilbert J. B. (1998). Practical Knowledge Management: A Model That Works.  Prism/SecondQuarter1998. http://www.genevaknowledgeforum.ch/downloads/prismartikel.pdf).

33. Probst, Gilbert and Raub, Steffen, (2002). Managing Knowledge (Building Blocks for Success), John Wiley and Sons, New York, PP 27- 37.

34. Wickramasinghe, Nilmini & Lubitz, Dag von (2007). Knowledge - based Enterprise: Theories and Fundamentals, Idea Group Publishing.

35. Jones, Dan (2003). Knowledge Management and Technical Communication: A Convergence of Ideas and Skills, Available: https://faculty.washington.edu/markh/tc400.

36. Sajjad M Jasimuddin (2012). Knowledge Management: An Interdisciplinary perspective, Published by world scientific publishing Co. pte. Ltd.