خود‌تنظیمی زیست‌محیطی؛ مفهوم، مبانی و ابزارها (با نگاهی به حقوق ایران)

نوع مقاله : علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌‌آموختۀ‌ کارشناسی ارشد حقوق نفت‌وگاز دانشکدۀ حقوق پردیس فارابی دانشگاه تهران

2 دانشیار گروه حقوق بین‌الملل و عمومی دانشکدۀ حقوق پردیس فارابی دانشگاه تهران

3 دانشیار گروه حقوق بین‌الملل و عمومی دانشکدۀ حقوق دانشگاه قم

10.22059/jrels.2021.305867.380

چکیده

خودتنظیمی زیست‌محیطی به‌عنوان ابزار نوین قاعده­گذاری زیست‌محیطی و در پاسخ به ناکارآمدی­های دولت در تنظیم مقررات مربوط به محیط ‌زیست شکل گرفت که با مبنا قرار دادن کثرت­گرایی و پذیرش اصل حسن­نیت و همکاری، قاعده‌مندسازی را به نهادهای خصوصی آلاینده واگذار­ می­کند. محیط ‌زیست مفهومی جهانی است و نمی‌توان قاعده­گذاری در این حوزه را به سطح کشورها محدود کرد. بنابراین، خودتنظیمی نیز براساس آن‌که در کشورها و توسط نهادهای ملی انجام شود یا در سطح بین‌المللی، اَشکال متفاوتی را ایجاد می­کند و دارای مزایا و معایب متفاوتی است، اما به دلیل ویژگی خاصی که در حوزۀ محیط‌ زیست مطرح است، معمولاً مزایای خودتنظیمی بیشتر و معایب آن با راه‌حل‌هایی قابل چشم­پوشی است. در مقالۀ پیش­رو تلاش شده است با تبیین مفهومی خودتنظیمی زیست‌محیطی و مزایا و معایب آن، روش نوین و مؤثرتری در قاعده­گذاری زیست‌محیطی و همچنین امکان اعمال آن در ایران مطرح گردد.

کلیدواژه‌ها


الف) فارسی
1. اکبریان، محمد (1388). «از بیانیۀ اخلاقی تا کدهای رفتاری». نشریۀ منابع انسانی، شمارۀ 5، ص 40-38.
2. الوانی، سید مهدی؛ رحمتی، محمدحسین (1386). «فرایند تدوین منشور اخلاقی برای سازمان». مدیریت فرهنگ‌ سازمانی، شمارۀ 1، ص 70-43.
3. پوراحمد، احمد؛ حیدری، رقیه (1395). «بررسی آلودگی‌های زیست‌محیطی در کشورهای جهان اسلام». فصلنامۀ پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، شمارۀ 1، ص 170-143.
4. زارعی، محمدحسین؛ شمس، عرفان (1392). «درآمدی بر مفاهیم و نظریه‌های مقررات­گذاری اقتصادی». مجلۀ تحقیقات حقوقی دانشگاه شهید بهشتی، شمارۀ 62، ص 234-163.
5. شهابی، مهدی (۱۳۹۴). «کثرت‌گرایی ﺣﻘﻮﻗﯽ، ﺗﺄﻣﻠﯽ ﺩﺭ ﭼﯿﺴﺘﯽ ﻣﺒﻨﺎﯼ ﺍﻟﺘﺰﺍﻡ­ﺁﻭﺭﯼ ﻗﺎﻋﺪﺓ ﺣﻘﻮﻗﯽ ﻭ ﻣﺘﻐﯿﺮﻫﺎﯼ ﺗﺤﻮﻝ ﻧﻈﺎﻡ ﺣﻘﻮقی». پژوهش حقوق عمومی، شمارۀ 48، ص ۱67ـ۱3۷.
6. شیروی، عبدالحسین؛ وکیلی­مقدم، محمدحسین (1392). «حقوق غیردولتی». مجلۀ مطالعات حقوق تطبیقی، شمارۀ 1، ص 135-117.
7. شیروی، عبدالحسین (1378). «نقش قراردادهای استاندارد (نمونه) در تجارت بین‌المللی و مقایسۀ آن با قراردادهای الحاقی در حقوق داخلی». مجلۀ مجتمع آموزش عالی قم، شمارۀ 2، ص 76-61.
8. علوی­مقدم، محمدرضا؛ قاسمی، اعظم (1389). «اخلاق و فلسفۀ محیط ‌زیست و ضرورت توجه به نقش آن در جهان امروز». مجلۀ انسان و محیط ‌زیست، شمارۀ 4، ص 56-51.
9. فریادی، مسعود (1398). «انتخاب ابزارهای مقررات­گذاری برای حفاظت محیط زیست». مجلس و راهبرد، شمارۀ 98، ص 146-119.‎
10. قدیمی، نگار (1395). مقدمه‌ای بر پایداری از دیدگاه محیط زیستی. تهران، نشر شورآفرین.
11. مشهدی، علی (1395). «دولت و محیط ‌زیست؛ از رویکردهای بدون دولت تا رویکردهای مشارکتی». فصلنامۀ دولت­پژوهشی، شمارۀ 2، ص 80-59.
12. ____ (1392). حق بر محیط ‌زیست سالم. چاپ اول، تهران، انتشارات میزان.
13. ﻭﯾﮋﻩ، ﻣﺤﻤﺪﺭﺿﺎ؛ رضایی، ﺁﺯﺍﺩ (۱۳۹۷). «استانداردهای اخلاقی و رفتاری: خوانش حقوقی و آثار اجتماعی آن‌ها». پژوهش‌های ﺍﺧﻼﻗﯽ، ﺷﻤﺎﺭۀ ۳۳، ص 268-243.
14. قوانین برنامۀ پنج­سالۀ توسعۀ اول تا پنجم.
15. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، 1358.
 
ب) لاتین
16. Alavi H. A. M. E. D; Hąbek, A. T. R. Y. C. J. A; Čierna, H (2016). "Corporate social responsibility and self-regulation". MM Science Journal, 112.
17. Andrews Richard N.L (1998)."Environmental regulation and business self-regulation". Policy sciences.vol.3, No.31.
18. Bélanger, J (2001). "Autorégulation du travail ET division sociale: observation dans une aluminerie Québécoise". Sociologie du travail, 43(2), pp159-177.
19. Bergquist, A. K (2017). "Business and sustainability: new business history perspectives". Harvard Business School General Management Unit Working Paper.
20. Bétaille, J (2011). "Accès a la justice de l’union européenne" le comité d’examen du respect des dispositions de la convention d’Aarhus s’ immisce dans le dialogue des juges européens: a propos de la décision no ACCC/C/2008/32 du 14 avril 2011. Revue juridique de lenvironnement, 36(4), 547-562.
21. Brett, R (2017)." La participation du public à l’élaboration des normes environnementales: état des lieux ET perspectives". Droit ET Ville, (1), pp 137-158.
22. Buchanan, J. M; Tullock, G (1962). The calculus of consent. University of Michigan Press.Vol.3.
23. Castro, Denial (2011). "Benefits and limitations of industry self-regulation for online behavioral advertising". The Information Technology & Innovation Foundation.
24. Cattacin, S; Lucas, B (1999)."AUTORÉGULATION, INTERVENTION ÉTATIQUE". MISE EN RÉSEAU LES TRANSFORMATIONS DE L'ÉTAT SOCIAL EN EUROPE: Revue française de science politique, pp 379-398.
25. De Boer, J (2003). "Sustainability labelling schemes: the logic of their claims and their functions for stakeholders". Business Strategy and the Environment. vol.12, No.4.
26. Evan A. Peterson. JD (2012). "Self-Regulation: Managing the Business Environment through Compliance". Journal of Business Administration Online.
27. Flückiger, A (2004). "Régulation, dérégulation, autorégulation". Revue de droit suisse, 2, pp 159-303.
28. Gilman, S. C (2005). "Ethics codes and codes of conduct as tools for promoting an ethical and professional public service: Comparative successes and lessons". Prepared for the PREM, the World Bank.
29. Gunningham, N (1997). "Environmental management systems and community participation: rethinking chemical industry regulation". UCLA J. Envtl. L. & Pol'y, 16, 319.
30. Gunningham, N (2011). "Investigation of industry self-regulation in workplace health and safety in New Zealand". Gunningham & Associates Pty Ltd. Retrieved on, 12-09.
31. Gunningham, N; Rees, J (1997). Industry self‐regulation: an institutional perspective. Law & Policy, 19(4), pp 363-414.
32. Halley, P (1999). "La vérification environnementale: réflexions sur l'émergence des modes d'autorégulation". Les Cahiers de droit, 40(3), pp 621-643.
33. Jézégou, A (2010)." Se former à distance: regard sur les stratégies d'autorégulation environnementale d'étudiants adultes". Savoirs, (3), pp 79-99.
34. Kiss, A. C; Sicault, J. D (1972). "La Conférence des Nations Unies sur l'environnement" (Stockholm, 5/16 juin 1972). Annuaire français de droit international, 18(1), pp 603-628.
35. Kostova, I (2019). "Eco-Labels as a Commitment to Responsible Production Practices. Economic Alternatives", (2), pp 251-262.
36. Lyon, T.P; Maxwell, J. W (1999). "Voluntary'Approaches to Environmental Regulation: A Survey". Available at SSRN 147888.
37. Mazarei, Mohammad Hossein. Shams, Erfan (2013). "An Introduction to the Concepts and Theories of Economic Regulation". Journal of Legal Research, Shahid Beheshti University, No. 62. (in Persian).
38. McAllister, S. T (1999)."The Convention on Access to Information, Public Participation in Decision-Making, and Access to Justice in Environmental Matter". Colo. J. Int'l Envtl. L. & Pol'y, 10, 187.
39. Meidinger, E.E (2001)." Environmental certification programs and US environmental law: Closer than you may think". Envtl. L. Re: News & Analysis, 31, 10162.
40. Misiūnė, I (2014). "Environmental self-regulation: changes of certified companies in Lithuania".
41. Nielsen, K. S (2019)."The Role of Self-regulation in Environmental Behavior Change". Doctoral dissertation, Copenhagen Business School [Phd].
42. OECD (2015). "Industry Self-Regulation: Role and Use in Supporting Consumer Interests". OECD Digital Economy Papers.
43. Parisi, F (2011). Production of legal rules. Edward Elgar Publishing.second edition book.
44. Piette, J (1993). "Évolution institutionnelle et modes d'intervention du droit international de l'environnement et du développement. Revue juridique de l'environnement". 18(1), 5-9.
45. Schrage, W (1999). "La Convention sur l'accès à l'information, la participation du public au processus décisionnel et l'accès à la justice en matière d'environnement". Revue juridique de l'Environnement, 24(1), 5-7.
46. Sinclair, D (1997). "Self‐regulation versus command and control? Beyond false dichotomies". Law & Policy, 19(4), pp 529-559.
47. Wood, S (2006)." Voluntary environmental codes and sustainability". in book: Environmental Law for Sustainability, Oxford, UK: Hart Publishing.
48. Wood, S. (2003). "Green Revolution or Greenwash? Voluntary Environmental Standards". Public Law and Private Authority in Canada.‏
49. Wotruba, T. R (1997)."Industry self-regulation: a review and extension to a global setting". Journal of Public Policy & Marketing, 16(1), pp 38-54.